Geaderde leemhoed (Agrocybe rivulosa)
Jonge exemplarenHoedoppervlakOnderkant jongOnderkant oudDetail ring
De geaderde leemhoed is een tamelijk grote paddenstoel (hoeddiameter maximaal ruim 10 cm) die leeft van de afbraak van dood plantaardig materiaal. In Nederland (en Engeland) komt hij alleen voor op hout dat door mensen is versnipperd (3). Je zou hem daarom ook "snipperleemhoed" kunnen noemen (2). De paddenstoel werd voor het eerst gezien in een park in Rotterdam (in 1999) en is pas in 2003 voor het eerst beschreven, door Marijke Nauta van het Rijksherbarium in Leiden (9). Tijdens het afgelopen decennium vertoonde hij in Europa een gestadige opmars, die is bevorderd door de gewoonte van tuinbezitters en plantsoenendiensten om hout te versnipperen. Er werden achtereenvolgens vondsten gerapporteerd uit: Nederland, Luxemburg, het Verenigd Koninkrijk (8), Ierland, Frankrijk (10), en uit Spaans Baskenland (4). Aangezien de paddenstoel voor het eerst in een park van een grote havenstad werd waargenomen, ligt de oorsprong van de soort mogelijk buiten Europa (4). Het gaat wellicht om een tropisch of subtropisch organisme, dat op snipperhopen kan gedijen omdat dit relatief warme plaatsen zijn (8). De geaderde leemhoed gedraagt zich als een invasieve exoot, die inheemse soorten kan verdringen en in hun voortbestaan kan bedreigen (6,7).

Het hoedoppervlak van de paddenstoel is in jonge toestand geelwit tot geelbruin van kleur en adervormig gerimpeld. Later spreidt de hoed zich uit en wordt bleker van kleur, hij krijgt dan een umbo (knobbel) in het midden die vrij donker blijft en een lichtere rand  (1). De plaatjes aan de onderzijde van de hoed worden in jonge toestand bedekt door een vlies. Bij oudere exemplaren verandert dit vlies in een dunne, hangende ring die een wat rommelige aanblik biedt. De plaatjes aan de onderzijde van de hoed zijn in jonge toestand grijswit of geelachtig maar worden later bruin. De steel is aanvankelijk wit, later geelwit, aan de basis verdikt en daar voorzien van wit dons en witte rhizomorfen (wortelachtige uitlopers).


Naam

De genusnaam Agrocybe is afgeleid van het woord agro dat "van het veld" en het woord kube, dat "hoofd" betekent. De paddenstoel is leemkleurig. De soortnaam rivulosa betekent letterlijk "aan beekjes groeiend". Deze heeft betrekking op de geultjes of rimpels in de hoed, die vooral bij jonge exemplaren duidelijk zichtbaar zijn (2).

Eetbaarheid/nut

Volgens de meeste mycologen is de geaderde leemhoed niet eetbaar (1,2). Maar volgens een Britse website smaken de vruchtlichamen uitstekend (5). De maker van die site heeft overigens alleen zichzelf als proefkonijn gebruikt, en heeft maar één keer een maaltje van geaderde leemhoeden genuttigd. Wie verstandig is, laat de zwam staan. Volgens sommige waarnemers hebben de vruchtlichamen een meelgeur (10), volgens anderen (en ook volgens ons) is de geur weinig opvallend.

Waar gevonden

Wij hebben vruchtlichamen van de geaderde leemhoed aangetroffen op een grote hoop houtsnippers die de gemeente in de noordberm van de Weersterweg in het dorp Den Horn had gestort, iets ten oosten van Cultuurboerderij Westerklavier. De hoop was vers en Agrocybe rivulosa leek er de eerste kolonisator te zijn.

Literatuur


1. Aderiger Ackerling, Rinniger Ackerling, Runzeliger Ackerling - Agrocybe rivulosa. Webdocument op www.123pilze.de.

2. Agrocybe rivulosa Nauta - Wrinkled Fieldcap. Webdocument op www.first-nature.com.
3. Arnolds E, Van den Berg A (2005) De opkomst van snipperpaddestoelen. Coolia 48:131-148.
4. Arrillaga Anabitarte P, Laskibar Urkiola X, Olariaga Ibarguren IJ (2008) Agrocybe rivulosa, nueva cita para la Península Ibérica. Zizak No.5: 35-44.
5. Dann G (2014) Agrocybe rivulosa is edible and excellent. Webdocument op www.geoffdann.co.uk.
6. Gutter A (2012) Geaderde leemhoed - Agrocybe rivulosa Nauta. Paddenstoel van de maand, Augustus 2012. Webdocument op www.mycologen.nl.
7. Gutter A (2012) Geaderde leemhoed. Webdocument op www.mycologen.nl [exotenpagina].
8. Lovett C (2006) Agrocybe rivulosa, new to the British list. Field Mycology 7:47-48.
9. Nauta MM (2003) A new Agrocybe on woodchips in northwestern Europe. Persoonia 8:271-274.
10. Tanchaud P (2016) Agrocybe rivulosa Nauta. Wedocument op www.mycocharentes.fr.

Terug naar de soortenlijst