Gewone wimperzwam (Scutellinia scutellata)
Wimperzwammetje in houtsingelWimperzwammetje Wisconsin
De gewone wimperzwam is een schotelvormig paddenstoeltje (diameter 2 tot 12 mm) met een oranjerood hymenium (kiemvlies) aan de binnenzijde en haartjes aan de rand. Een steel ontbreekt. De haartjes zijn meestal bruin van kleur en kunnen tot 1.3 mm lang zijn (4). Het zwammetje verschijnt alleen of in groepjes op rottend hout, halfverteerde boombast of een bodem waarin houtresten aanwezig zijn. Ook is het wel eens aangetroffen op de as van verbrand hout, op halfvergane bladeren of op rottende vruchtlichamen van de tonderzwam (Fomes fomentarius) (1), en het is zelfs wel eens binnenshuis gevonden (5). Wimperzwammetjes hebben een voorkeur voor een vochtige tot natte omgeving (8,9).

Vanwege zijn felle kleur is een wimperzwam opvallend, maar op een bemoste boomstam kan het paddenstoeltje door mos worden overwoekerd en daarom over het hoofd worden gezien (4). Onlangs werd ontdekt dat wimperzwammetjes bepaalde bacteriŽn nodig hebben om te kunnen groeien, en met die bacteriŽn een hechte symbiose aangaan (3). Vergelijkbare bacteriŽn zijn als symbionten in de nephridia (nierachtige orgaantjes) van aardwormen aangetroffen (3). Scutellinia scutellata komt over bijna de gehele wereld voor (9).


Naam

Zowel de genusnaam Scutellinia als de soortnaam scutellata zijn afgeleid van het Latijnse woord scutella, dat "schaaltje" betekent (1). Scutellata betekent dus "schotelvormig" of "schildvormig" (9). De vruchtlichamen van het wimperzwammetje hebben de vorm van een schoteltje, of een plat kommetje. De Nederlandse naam "wimperzwam" heeft betrekking op de overeenkomst van het paddenstoeltje met een oog dat door wimpers is omgeven. Peziza scutellata en Patella scutellata zijn synoniemen van Scutellinia scutellata (7). Scutellinia crinita is oorspronkelijk beschreven als een aparte soort, maar wordt nu beschouwd als identiek aan S.scutellata (10). Het gewone wimperzwammetje kan met vele andere soorten verward worden (7), vooral de rietlandwimperzwam (Scutellinia umbrorum) maar die heeft meestal kortere haartjes (< 1 mm) en groeit altijd op de bodem (2).

Eetbaarheid/nut

Wimperzwammetjes zijn niet eetbaar (2). De oranjerode kleur van de vruchtlichamen is te danken aan de aanwezigheid van carotenoÔden. De samenstelling van deze kleurstoffen is onderzocht (6).

Waar gevonden

We hebben wimperzwammetjes aangetroffen langs het wandelpad dat vanaf de Heemskerkstraat in westelijke richting tussen de sportvelden loopt. De paddenstoeltjes groeiden op een vochtige, beschaduwde stobbe van een omgezaagde beuk in een houtsingel. Tijdens een wandeling in Brabant (St.Oedenrode) troffen we de zwammetjes ook eens aan in een geul langs een trottoirband, schijnbaar op de kale grond, maar vermoedelijk op houtresten die daar waren begraven.

Literatuur


1. Denison WC (1959) Some species of the genus Scutellinia. Mycologia 51:605-635.
2. Emberger G (2008) Scutellinia scutellata. Webdocument op www.messiah.edu/Oakes/fungi_on_wood.
3. Giordano R, Nardi JB, Bee CM, Miller LA, Raja H (2013) Bacterial symbionts that inhabit apothecia of the cup fungus Scutellinia scutellata. Nova Hedwigia 97:1-18.
4. Graebner H u.ń. GewŲhnlicher Schildborstling. Webdocument op de.wikipedia.org.
5. Huckfeldt T, Schmidt O, Quader H (2005). ÷kologische Untersuchungen am Echten Hausschwamm und weiteren Hausfšulepilzen. Holz als Roh- und Werkstoff 63:209-219.
6. Jensen SL (1965) On fungal carotenoids and the natural distribution of spirilloxanthin. Phytochemistry 4:925-931.
7. Milburn J a.o. Scutellinia scutellata. Webdocument op en.wikipedia.org.
8. Scutellinia scutellata (L.) Lambotte. Webdocument op www.fungipedia.org.
9. Scutellinia scutellata (L.) Lambotte - Common Eyelash. Webdocument op www.first-nature.com.
10. Yao YJ, Spooner BM (1996) Notes on British species of Scutellinia. Mycol Res 100:859-865.

Terug naar de soortenlijst