Grijze slanke amaniet (Amanita vaginata)
Grijze slanke amaniet jongGrijze slanke amaniet met velumrestenGrijze slanke amaniet volgroeidGrijze slanke amaniet paar
De grijze slanke amaniet is een ectomycorrhiza-partner van meerdere boomsoorten - vooral populieren, eiken, berken en hazelaars, in Midden Europa en AziŽ ook van beuken en allerlei naaldbomen (6,7,10). De paddenstoel komt niet alleen voor in bossen maar ook aan grazige bosranden en in lanen, wegbermen en slecht onderhouden gazons. Hij lijkt bodemverstoring goed te verdragen. De hoed kan een diameter van 10 centimeter bereiken. Hij is aanvankelijk eivormig, later kegelvormig en ten slotte vlak uitgespreid, dikwijls met een kleine umbo (knobbel) in het midden. De hoedrand is geribbeld of gegroefd. Het hoedoppervlak is grijs tot grijsbruin van kleur, metaalachtig glanzend en een beetje vettig. Er kunnen resten van het velum universale op de hoed achterblijven, in de vorm van grauwwitte schubben. De plaatjes aan de onderzijde zijn wit tot bleekgrijs en vrij dicht opeen staand. De steel is slank en aan de bovenzijde smaller dan onderaan. Hij kan 8 tot 22 cm lang en 0.5 tot 2 cm dik worden, is bros en wordt uiteindelijk hol. De steelbasis is niet knolvormig verdikt en een ring om de steel ontbreekt (3,8). Aan de steelvoet is wel een gelobde beurs aanwezig, die grijsachtig of roodbruin kan verkleuren. Het oppervlak van de steel is fijn bepoederd of berijpt.

Naam

De soortnaam vaginata betekent "door een schede omgeven", dit heeft betrekking op de beurs aan de voet van de steel (2). Amanita is een oude aanduiding van een paddenstoel. Amanitopsis vaginata, Agaricus plumbeus en Vaginata plumbea zijn synoniemen van Amanita vaginata (3).

Eetbaarheid/nut

In rauwe toestand is de grijze slanke amaniet giftig. De vruchtlichamen bevatten chemische stoffen die rode bloedcellen kapotmaken (2). Door grondig verhitten worden deze vernietigd. In gekookte of gebakken toestand is de paddenstoel daarom eetbaar (2). Vanwege de kans op verwisseling met giftige soorten is het echter niet verstandig om slanke amanieten voor de maaltijd te bereiden. De zwam heeft bovendien weinig smaak (6). Koeien schijnen hem toch graag te eten (1,6). Biotechnologen zijn geinteresseerd in enzymen uit de slanke amaniet (esterases), die voor industriŽle productieprocessen kunnen worden aangewend (5). De paddenstoel bevat bovendien een bijzonder aminozuur, Ŗ-methyleen-L-norleucine (4) en plantenstoffen die vrije radicalen kunnen wegvangen (9).

Waar gevonden

Grijze slanke amanieten verschijnen dikwijls in de oostberm van het Hoendiep O-zijde (vooral tussen de Gabrug en de Sloep) en in beide bermen van de Zuiderweg (het weggedeelte dat overgaat in de Klinckemalaan). In kleiner aantal hebben we de paddenstoel aangetroffen in de zuidberm van de Brilweg (tussen Zilverschoon en Kortenaer). Steeds in de nabijheid van grote, oude populieren.

Literatuur

1. Amanita vaginata. Webdocument op en.wikipedia.org.

2. Amanita vaginata. Webdocument op www.granadanatural.com.
3. Amanita vaginata (Bull.) Fr. - Grisette. Webdocument op www.first-nature.com.
4. Berkowitz DB, Charette BD, Karukurichi KR, McFadden JM (2006)  Alpha-vinylic amino acids: occurrence, asymmetric synthesis, and biochemical mechanisms. Tetrahedron: Asymmetry 17:869-882.
5. Ertunga NS, Cakmak ‹, Colak A, Faiz ÷, Sesli E (2009) Characterisation of esterolytic activity from two wild mushroom species, Amanita vaginata var. vaginata and Tricholoma terreum. Food Chemistry 115:1486-1490.
6. Grauer Scheidenstreifling. Webdocument op de.wikipedia.org.
7. Grauer Scheidenstreifling Amanita vaginata. Webdocument op tintling.com.
8. Kibby G (2003) An introduction to Amanita section Vaginatae. Field Mycology 4:126-127
9. Paloi S, Acharya K (2013) Antioxidant activities and bioactive compounds of polyphenol rich extract from Amanita vaginata (Bull.) Lam. Int J PharmTech Res 5:1645-1654
10. Zhang RQ, Tang M, Chen H, Tian ZQ (2011) Effects of ectomycorrhizal fungi on damping-off and induction of pathogenesis-related proteins in Pinus tabulaeformis seedlings inoculated with Amanita vaginata. Forest Pathology 41:262-269.

Terug naar de soortenlijst