Netstelige heksenboleet (Boletus luridus)

Netstelige heksenboleet De GastNetstelige heksenboleet steelBlauwverkleuringNetstelige heksenboleet de Gast

De netstelige heksenboleet is een forse gaatjeszwam (hoeddiameter 5 tot 20 cm) die met vele soorten bomen ectomycorrhiza kan vormen (vooral eiken, linden en beuken, maar ook fijnsparren) (1,6). In Engeland en Ierland komt de paddenstoel in boomloze gebieden voor; hij schijnt dan mycorrhiza te vormen met zonneroosjes (Helianthemum sp.) en mogelijk ook met dwergstruikjes waaronder de beredruif (Arctostaphylos uva-ursi) (7-9). De zwam heeft een voorkeur voor enigszins kalkhoudende grond en komt dikwijls voor in lanen, parken en wegbermen waar oude bomen staan (6). De hoed is bol en oker of olijfgroen van kleur, vaak met steenrode plekjes. Het hoedoppervlak is zijdeachtig en droog, en lijkt enigszins op suŤde. De poriŽn aan de onderzijde zijn karmozijnrood. De basiskleur van de steel is geelachtig, maar er ligt een donkerder gekleurd, fijnmazig net van aderen overheen. Dikwijls is er dicht onder de poriŽn een rode band om de steel aanwezig, terwijl de steelbasis ook rood is. Die band wordt door Franse mycologen aangeduid als "ligne de bataille", dat wil zeggen: frontlinie (10). Bij druk of beschadiging verkleuren de poriŽn, de buisjes en het vlees van de hoed blauw of blauwzwart. Deze verkleuring berust op de aanwezigheid van bepaalde chemische verbindingen in de paddenstoel die met behulp van enzymen en zuurstof uit de lucht worden geoxideerd waarbij blauwe kleurstoffen (quinonen) ontstaan (13).
 
Naam
 
De soortsnaam luridus betekent "lijkkleurig" of " vaal". Boletus is een oude naam voor een paddenstoel.
 
Eetbaarheid/nut
 
De netstelige heksenboleet is in rauwe toestand giftig, maar volgens sommigen na grondig verhitten eetbaar (10,11). Wanneer de paddenstoel echter in combinatie met alcohol genuttigd wordt, schijnt hij vergiftigingsverschijnselen te kunnen veroorzaken (2,10). Niet duidelijk is door welk mechanisme deze (tamelijk onschuldige) intoxicatie wordt veroorzaakt en mogelijk berusten de beschreven gevallen op verwisseling van de netstelige heksenboleet met andere boletensoorten. In oude publikaties wordt de paddenstoel vermeld als een soort die muscarine bevat en daarom zelfs na koken giftig is (3,5). De vruchtlichamen van de netstelige heksenboleet zijn een geliefde voedselbron voor de maden van allerlei soorten vliegjes, maar niet in trek bij naaktslakken (12). Heksenboleten bevatten cysteine en serine proteases die voor biotechnologen interessant zijn (14). Het blauwe pigment in de paddenstoel zou mogelijk kunnen worden aangewend als een milieuvriendelijke kleurstof (4).
 
Waar gevonden
 
Wij hebben de netstelige heksenboleet gevonden in de westberm van de Gast (in de buurt van het notariskantoor) en in de oostberm van de Wilhelminalaan, bij zomereiken en beuken.

Literatuur
  
1. Brunner I, Amiet R, Zollinger M, Egli S (1992) Ectomycorrhizal synthesis with Picea abies and three fungal species: a case study on the use of an in vitro technique to identify naturally occurring ectomycorrhizae. Mycorrhiza 2:89-96.
2. Budmiger H, Kocher F (1982) Boletus luridus and alcohol. Case report. Schweiz Med Wochenschr 112:1179-1181.
3. Douglas B (1917) Mushroom poisoning (continued). Torreya 17:207-221.
4. Duran N, Teixeira MFS, De Conti R, Esposito E (2002) Ecological-friendly pigments from fungi. Crit Rev Food Sci Nutr 42:53-66.
5. Ford WW, Clark ED (1914) A consideration of the properties of poisonous fungi. Mycologia 6:167-191.
6. Graebner H u.ń. Netzstieliger Hexen-RŲhrling. Webdocument op de.wikipedia.org.
7. Harrington TJ (2001) Fungi in the Burren. Field Mycology 2:30-33.
8. Harrington TJ (2003) Relationships between macrofungi and vegetation in the Burren. Proc R Irish Acad 103B:147-159.
9. Henrici A (2000) Notes and records. Field Mycology 1:87-89.
10. Lacombe D (2012) Bolets bleuissants et intoxications estivales en Pťrigord. Bull Soc Mycol Pťrigord 39:26-28.
11. Lentini F, Venza F (2007). Wild food plants of popular use in Sicily. J Ethnobiol Ethnomed 3:15.
12. Milburn J a.o. Boletus luridus. Webdocument op en.wikipedia.org.
13. Nelsen SF (2010) Blueing components and other pigments of Boletes. Fungi 3:11-14.
14. Sabotic J, Trcek T, Popovic T, Brzin J (2007) Basidiomycetes harbour a hidden treasure of proteolytic diversity. J Biotechnol 128:297-307.

Terug naar de soortenlijst