Nevelzwam (Clitocybe nebularis)

Nevelzwammen aan Boslaan 1Nevelzwam zij- en onderaanzichtNevelzwam aan BoslaanNevelzwammen in Nuis

De nevelzwam behoort tot de familie van de ridderzwammen.  Hij groeit in de strooisellaag van zowel loof- als naaldbossen en komt sinds de tweede helft van de twintigste eeuw vaker in Nederland voor. Nevelzwammen verschijnen pas laat in de herfst, wanneer de meeste bladeren al van de bomen zijn gevallen. Ze leven van de afbraak van dit dode plantaardige materiaal, en groeien dikwijls in groepjes of in heksenkringen bijeen (1). De hoed van de paddenstoel kan een diameter an 5 tot 25 centimeter bereiken. In jonge toestand is hij gewelfd, later vlak en tenslotte trechtervormig verdiept. De hoedrand is dikwijls ingerold en kan gegolfd zijn. Bij droog weer is de kleur van het hoedoppervlak asgrauw tot wit, bij vochtig weer donkerder grijsbruin met een lichtere rand. In jonge toestand is de hoed aan de bovenzijde witachtig berijpt. De plaatjes aan de onderzijde staan dicht opeen, zijn wit of geelachtig en dikwijls wat aflopend langs de steel. De steel is fors van bouw, knotsvormig, vaak bedekt met vezelachtige ribbels en bij oude vruchtlichamen hol.

Naam

De soortsnaam nebularis ("van de nevelen") is afgeleid van het Latijnse woord nebula, dat "nevel"  of "mist" betekent. Dit zou betrekking kunnen hebben op de nevelgrijze kleur van de hoed, maar ook op het tijdstip waarop de paddenstoel verschijnt: laat in het jaar wanneer het al kouder begint te worden en er nevels tussen de bomen hangen (11).  De genusnaam Clitocybe is afgeleid van de Griekse woorden klitos en kube, en betekent "schuin hoofd". Dit zou een aanduiding kunnen zijn van de plaatjes die schuin langs de steel aflopen.

Eetbaarheid/nut

Van nevelzwammen wordt beweerd dat ze eetbaar zijn, maar in werkelijkheid kan de paddenstoel ingewandsstoornissen veroorzaken. Zweedse onderzoekers hebben al in 1953 aangetoond dat de zwam een gifstof bevat die op adenosine lijkt - nebularine (6). Andere stoffen, verwant aan nebularine, kunnen de groei van schimmels remmen (4,5).  De paddenstoel bevat ook proteaseremmers (2,3,9) en lectines (7,8,10) die als insecticiden werken, mogelijk beschermen deze het vruchtlichaam tegen infecties en vraat.

Waar gevonden

Wij hebben nevelzwammen gevonden langs het noordelijk deel van de Boslaan en in houtsingels tussen de sportvelden.

Literatuur

1. Aleman C u.ä. Nebelgrauer Trichterling. Webdocument op de.wikipedia.org.
2. Avanzo P, Sabotic J, Anzlovar S, Popovic T, Leonardi A, Pain RH, Kos J, Brzin J (2009) Trypsin-specific inhibitors from the basidiomycete Clitocybe nebularis with regulatory and defensive functions. Microbiology 155:3971-3981.
3. Brzin J, Rogelj B, Popovic T, Strukelj B, Ritonja A (2000) Clitocypin, a new type of cysteine proteinase inhibitor from fruit bodies of mushroom Clitocybe nebularis. J biol Chem 275:20104-20109.
4. Hearst C, Nelson D, McCollum G, Sharma S, Rao JR (2013) Forest fairy ring fungi Clitocybe nebularis, soil Bacillus spp., and plant extracts exhibit in vitro antagonism on dieback Phytophtora species. Natural Resources 4:189-194.
5. Kim YS, Lee IK, Seok SJ, Yun BS (2008) Chemical constituents of the fruiting bodies of Clitocybe nebularis and their antifungal activity. Mycobiology 36:110-113.
6. Löfgren N, Lüning  B (1953) On the structure of nebularine. Acta Chem Scand 7:225.
7. Pohleven J, Brzin J, Vrabec L, Leonardi A, Cokl A, Strukelj B, Kos J, Sabotic J (2011) Basidiomycete Clitocybe nebularis is rich in lectins with insecticidal activities. Appl Microbiol Biotechnol 91:1141-1148.
8. Pohleven J, Obermajer N, Sabotic J, Anzlovar S, Sepcic K, Kos J, Kralj B, Strukelj B, Brzin J (2009) Purification, characterization and cloning of a ricin B-like lectin from mushroom Clitocybe nebularis with antiproliferative activity against human leukemic T cells. Biochim Biophys Acta 1790:173-181.
9. Sabotic J, Popovic T, Brzin J (2009) Aspartic proteases from Basidiomycete Clitocybe nebularis. Croat Chim Acta 82:739-745.
10. Svajger U, Pohleven J, Kos J, Strukelj B, Jeras M (2011) CNL, a ricin B-like lectin from mushroom Clitocybe nebularis, induces maturation and activation of dendritic cells via the toll-like receptor 4 pathway. Immunology 134:409-418.
11. Vermeulen H (z.j.) Nevelzwam (Clitocybe nebularis). Brochure van www.natuureducatie.be.

Terug naar de soortenlijst