Papierzwammetje (Bysseromerulius corium)
Groot vruchtlichaamKlein vruchtlichaam
Het papierzwammetje is een schimmel die algemeen voorkomt op dode takken van loofbomen, vooral op vochtige plaatsen (4,8). In het Middellandse Zeegebied (14) en in het zuiden van de VS (6) bestaan er echter vormen of variëteiten van de paddenstoel die zich aan droge milieus hebben aangepast. De vruchtlichamen zijn dun (0.5 tot 1 mm,  en hebben aanvankelijk een korstvorm, maar krijgen later een omgeslagen rand en kunnen zelfs een dakpanachtige hoedvorm aannemen. Het hymenium (sporenvormend kiemvlies) op het oppervlak van de paddenstoel is eerst wit, later geelachtig en tenslotte vleeskleurig tot roodbruin (2,3). Het is geplooid en gevouwen (2,3), maar bij de variëteit die in droge milieus voorkomt vrijwel glad (14). De rest van de hoed blijft meestal wit, maar kan bij oude exemplaren een grijze of groenige aanblik krijgen vanwege de aanwezigheid van algen. Het oppervlak van papierzwammetjes is fijn viltig en voelt zacht  aan (4).  Het mycelium veroorzaakt witrot (6,7,14). De paddenstoel kan behoorlijk groot worden, ook vanwege het feit dat meerdere vruchtlichamen kunnen samenvloeien. Korsten van 3 tot 12 cm zijn de regel, in zeldzame gevallen  kunnen ze wel 30 cm lang worden, terwijl hun breedte wordt begrensd door de dikte van de tak (7). Ze zijn op takken van iep, linde, eik, esdoorn, wilg, els, lijsterbes, berk, ratelpopulier en allerlei subtropische boomsoorten aangetroffen (14). Papierzwammetjes zijn ook in de Verenigde Staten (6), in Duitsland (8) en in Spanje (5,13) algemeen . Ze komen voor op alle continenten (14).

Naam

De Latijnse soortnaam corium betekent "schil" of "huid". De soortnaam Merulius is mogelijk afgeleid van het woord merula, dat  "merel" betekent (sommige soorten uit dit geslacht zijn donker van kleur). Bysseromerulius betekent zoiets als "zijdeachtige Merulius" (1). Merulius corium, Merulius papyrinus, Auricularia papyrina en Meruliopsis corium zijn synoniemen van Byssomerulius corium (5,8). De paddenstoel is nog onder een groot aantal andere namen bekend, die in een Israëlisch artikel worden opgesomd (14). In jonge of droge toestand kan het papierzwammetje ten onrechte voor een korstzwam (Stereum) worden gehouden (8). De verwantschap tussen verschillende korstvormige paddenstoelen  is onderzocht met  moleculair-biologische technieken  (9,10).

Eetbaarheid/nut

Papierzwammetjes zijn voor mensen niet eetbaar.  De vruchtlichamen bevatten bijzondere plantenstoffen in hoge concentraties (tot tientallen procenten van het drooggewicht). Deze "byssomeruliolen" bestaan uit  een benzeenring  met  daaraan drie hydoxylgroepen en  een lange gehydroxyleerde koolwaterstof-staart (11,12). Het papier-achtige karakter van de paddenstoel wordt aan het hoge gehalte van deze verbindingen toegeschreven (11). De functie van deze stoffen is onbekend.

Waar gevonden

We hebben papierzwammetjes aangetroffen op de onderzijde van gevallen, dode boomtakken in het Dorpsbos in Oldekerk. Ook in het Smitpark in Zuidhorn hebben we de paddenstoel wel eens gezien (maar we kenden de soort  toen nog niet).

Literatuur

1. Bysseromerulius corium (Pers.) Parmasto - Netted Crust. Webdocument op www.first-nature.com.
2. Bysseromerulius corium (Papierzwammetje). Webdocument op www.heuvelstraat37.be (mooie foto's).
3. Bysseromerulius corium. Webdocument op www.societe-mycologique-de-la-cote-dor.org
4. Eriksson J, Ryvarden L (1973) The Corticiaceae of North Europe, Volume 2: Aleurodiscus - Confertobasidium. Oslo: Fungiflora, pp.191-192.
5. Garcia Bona L (z.j.) Byssomerulius corium (Pers.) Parmasto. Webdocument op guiahongosnavarra1garciabona.blogspot.com
6. Gilbertson RL, Burdsall HH, Canfield ER (1976) Fungi that decay mesquite in Southern Arizona. Mycotaxon 3:487-551.
7. Häutiger Lederfälting. Webdocument op www.123pilze.de.
8. Jahn H (1971) Stereoide Pilze in Europa (Stereaceae Pil. emend. Parm. u.a., Hymenochaete) mit besonderer Berücksichtigung ihres Vorkommens in der Bundesrepublik Deutschland. Westfälische Pilzbriefe 8:69-160.
9. Larsson KH (2007) Re-thinking the classification of corticoid fungi. Mycol Res 111:1040-1063.
10. Larsson KH, Larsson E, Kôljalg U (2004) High phylogenetic diversity among corticoid homobasidiomycetes. Mycol Res 108:983-1002.
11. Lunel MC, Favre-Bonvin J, Arpin N (1980) Byssoméruliol I, nouveau composé isolé de Byssomerulius corium (Basidiomycète). Phytochemistry 19:1183-1186.
12. Lunel MC, Favre-Bonvin J, Bernillon J, Arpin N (1982) Nouveaux byssoméruliols de Byssomerulius corium (Fr.) Parm. Tetrahedron 38:1235-1239.
13. Ortega A, Lorite J (2000) A floristic and ecological catalogue of lignicolous Aphyllophorales s.l. (Basidiomycota, Macrofungi) from southern Spain (Andalusia). Cryptogamie Mycol 21:35-48.
14. Zmitrovich IV, Spirin WA, Wasser SP (2006) Variability of Byssomerulius corium in the Mediterranean. Mycotaxon 97:83-90.

Terug naar de soortenlijst (buiten Zuidhorn)