Platte tonderzwam (Ganoderma lipsiense)
Vruchtlichamen bovenaanzichtVruchtlichaam zijaanzichtVruchtlichaam onderaanzicht
De platte tonderzwam is een grote houtzwam (afmeting maximaal ongeveer 40 bij 30 cm) die meestal verschijnt op dood loofhout, maar soms ook op de stamvoet van levende bomen die beschadigde wortels hebben (8,10). De paddenstoel veroorzaakt witrot (1).  De schimmel kan lang (volgens sommigen zelfs tientallen jaren) in het kernhout van een boom aanwezig zijn alvorens er aan de buitenkant vruchtlichamen verschijnen en de aantasting zichtbaar wordt (10). Het hoedoppervlak van de paddenstoel vertoont onregelmatig gevormde welvingen en is voorzien van concentrische groeven. Het is grijs tot donkerbruin van kleur en heeft de vorm van een dunne, indrukbare korst. De rand van jonge exemplaren is wit en afgerond, die van oudere exemplaren eerder dun en scherp.  De poriŽnlaag aan de onderzijde is aanvankelijk wit, maar verkleurt bruinachtig bij veroudering, druk of beschadiging (3,6). Van deze eigenschap maken kunstenaars soms gebruik om er een tekening op aan te brengen (2).  De poriŽn zelf zijn heel klein (veel kleiner dan 1 mm) en meestal rond van vorm (3). Via de vruchtlichamen worden onvoorstelbare hoeveelheden sporen afgegeven, volgens sommige schattingen biljoenen per dag (8). De sporenafgifte vertoont pieken en dalen en een zwakke seizoensperiodiciteit, maar is volgens een Nieuw Zeelands onderzoek niet gerelateerd aan de temperatuur, de luchtvochtigheid, of de hoogte van het vruchtlichaam boven de grond (4). Bovendien vertoont de sporenafgifte van vruchtlichamen die zich bij elkaar in de buurt bevinden  niet gelijktijdig pieken of dalen (4). Onder laboratorium-omstandigheden (constante temperatuur, luchtvochtigheid en dag-nacht ritme van 12-12 uur) lag er 9 tot 10 uur tussen twee opeenvolgende pieken (5).  Vruchtlichamen van de platte tonderzwam kunnen meerdere jaren oud worden (3,10).

Naam

Ganoderma applanatum is een synoniem van Ganoderma lipsiense (7). De genusnaam Ganoderma betekent "glanzende huid", de soortnaam applanatum "afgeplat". Lipsiense is een plaatsaanduiding ("uit Leipzig"), maar wat de paddenstoel met deze stad te maken heeft is niet direct duidelijk. Misschien werd het type-exemplaar ooit in Leipzig verzameld.

Eetbaarheid/nut


Platte tonderzwammen zijn vanwege hun houtige structuur en bittere smaak volstrekt oneetbaar.  De paddenstoel wordt dikwijls geparasiteerd door de tonderzwambreedvoetvlieg (Agathomyia wankowiczi) die aan de onderkant van de vruchtlichamen tepelvormige gallen doet ontstaan (3,8,9). De vlieg legt zijn eieren in de poriŽnlaag, waarna de larven zich aan het vlees van de paddenstoel te goed doen  om de gal uiteindelijk via de opening te verlaten, zich te verpoppen en in nieuwe vliegen te veranderen (10).

Waar gevonden


Platte tonderzwammen verschenen in de afgelopen jaren op allerlei plaatsen in het Smitpark, onder andere in de zuidberm van het wandelpad dat loopt van de Sportlaan naar de Poon.

Literatuur

1. Campbell WG (1932 ) The chemistry of the white rots of wood III. The effect on wood substance of Ganoderma applanatum (Pers.) Pat., Fomes fomentarius (Linn.) Fr., Polyporus adustus (Willd.) Fr., Pleurotus ostreatus (Jacq.) Fr., Armillaria mellea (Vahl.) Fr., Trametes pini (Brot.) Fr., and Polystichus abietinus (Dicks.) Fr.  Biochem.J. 26:1829-1838.
2. Emberger G. Ganoderma applanatum. Webdocument op www.messiah.edu/oakes/fungi_on_wood.
3. Graebner H et al. Flacher Lackporling. Webdocument op de.wikipedia.org.
4. Kadowaki K, Leschen RAB, Beggs JR (2010) Periodicity of spore release from individual Ganoderma fruiting bodies in a natural forest. Australasian Mycologist 29:17-23.
5. Kramer CL, Long DL (1970) An endogenous rhythm of spore discharge in Ganoderma applanatum. Mycologia 62:1138-1144.
6. Mauget Y (2011) Ganoderma lipsiense (Pers. ex Wallr.) Pat. Webdocument op www.mycocharentes.fr.
7. Niemelš T, Miettinen O (2008) The identity of Ganoderma applanatum (Basidiomycota). Taxon 57:963-966.
8. Solheim H (2009) Flatkjuke (Ganoderma applanatum). Park & Anlegg 9-09:21.
9. Struwe I, Lundberg A, Pettersson RB (2010) Den gallbildande svampflugan Agathomyia wankowiczii (Diptera, Platypezidae) pŚ platticka Ganoderma applanatum i Sverige. Entomologisk Tidskrift 131:229-234.
10. Vandendriessche F (2013) Platte tonderzwam Ganoderma lipsiense (Batsch) G.F.Atk. Webdocument op www.mycologia.be.

Terug naar de soortenlijst