Roze stinkzwam (Mutinus ravenelii)
DuivelseierenRoze stinkzwam jongRoze stinkzwam BoltslaanOmgevallen stinkzwammen
De roze stinkzwam is een paddenstoel die in Nederland nog maar enkele decennia voorkomt (sinds 1950). De zwam is oorspronkelijk afkomstig uit Noord Amerika. Hij werd aan het eind van de negentiende eeuw in Europa ingevoerd en heeft zich over een groot deel van ons continent verspreid. De eerste waarneming werd gedaan in Engeland (1888). In Duitsland verscheen de paddenstoel in 1942 (3,4,10), in Nederland in 1950, in Letland en Finland in 1961, in Polen in 1967, in Noorwegen na 1970 (1) en in Estland en Litouwen omstreeks 1980 (11). Mutinus ravenelii is een soort die zijn areaal vermoedelijk heeft weten uit te breiden ten gevolge van de klimaatverandering (6,9).

Roze stinkzwammen groeien op omgewerkte of verstoorde grond, meestal als saprofyt op houtsnippers, stro, zaagsel of compost  in parken en tuinen (8), maar soms ook op vermolmd hout in loof- en naaldbossen (9).
In jonge toestand ziet de paddenstoel er uit als een langwerpig, wit "duivelsei" met een diameter van 1 tot 1.5 cm (9). Daaruit groeit na enige tijd een fallusvormig vruchtlichaam met een opvallende roze kleur en een hoogte van vijf tot tien centimeter (7). De top van het vruchtlichaam is aanvankelijk donker gekleurd. Hij is bedekt met een slijmerige donkergrijze massa die een geur van aas of kattenpoep verspreidt en waarin zich de sporen bevinden. Vliegen worden door deze geur aangetrokken, ze likken de sporenmassa eraf en dragen zo bij aan de verspreiding van de zwam. Sporen die het darmkanaal van een vlieg hebben gepasseerd kunnen nog steeds kiemen (5). Wanneer de vliegen hun taak hebben volbracht blijft er een vuurrode, framboosachtige punt op een roze steel over. Die steel is hol en sponzig van structuur, waardoor de paddenstoel spoedig omvalt (2).

Naam

De Latijnse genusnaam Mutinus betekent "penis" of mannelijk lid; deze heeft uiteraard betrekking op de vorm van de zwam. De soortnaam ravenelii is een eerbetoon aan de Amerikaanse botanicus Henry William Ravenel (1814-1887).

Eetbaarheid/nut

Roze stinkzwammen zijn niet eetbaar. De geur van de paddenstoel is minder sterk dan die van de grote stinkzwam. Men moet er dichtbij zijn om hem te kunnen ruiken.

Waar gevonden


We hebben roze stinkzwammen aangetroffen in een rododendronperkje dat met houtsnippers is bedekt, bij de hoek van de Boltslaan en de Gast.

Literatuur

1. Båtvik, JII (2000). Hagestanksopp Mutinus ravenelii i Østfold, utbredelse og økologi. Natur i Østfold 19(1): 70-76.
2. Dijksterhuis K (2011) Stinkende zuurstokjes. Trouw, 21 september 2011.
3. Dörfelt H, Sommer B (1977) Zur Kenntnis der Phallales des hercynischen Gebietes. Hercynia 14:47-52.
4. Friederichsen I (1960) Mutinus ravenelii (Bk. et Cart.) Ed.Fischer bei Hamburg? Z Pilzk 26:63-66.
5. Jansen G (2009) Kleine, grote en exotische stinkers. De Gelderlander, 13 november 2009.
6. Kreisel H (2006) Global warming and mycoflora in the Baltic region. Acta Mycologica 41:79-94.
7. Op den Kamp O, Op den Kamp L (z.j.) Roze stinkzwam (Mutinus ravenelii). Webdocument op www.eifelnatur.de.
8. Roze stinkzwam (Mutinus ravenelii). Webdocument op werthof.home.xs4all.nl.
9. Studt O u.Ä. Himbeerrote Hundsrute. Webdocument op de.wikipedia.org.
10. Ulbrich E. (1943) Mutinus ravenelii (Berk. et Curt.) Ed.Fischer, eine für Europa neue Phallacee. Notizblatt des Königl. botanischen Gartens und Museums zu Berlin 15:820-824.
11. Wojewoda W, Karasinski D (2010) Invasive macrofungi (Ascomycota and Basidiomycota) in Poland. Biological Invasions in Poland 1:7-21.

Terug naar de soortenlijst