Schubbige fopzwam (Laccaria proxima)
Zijaanzicht2OnderaanzichtHoedoppervlakZijaanzicht2
De schubbige fopzwam is een vrij kleine paddenstoel (hoeddiameter 1 tot 7 cm) die als mycorrhizapartner groeit bij jonge naaldbomen (2,7,10,12,15) en bij jonge berken (4,9), vooral op zure grond (8), soms tussen veenmos (11). De hoed is vleeskleurig (rood- of bruinachtig) en bedekt met fijne schubjes. Bij veroudering bleekt hij uit. De hoed van jonge vruchtlichamen is niet gegroefd, maar kan bij oude exemplaren onregelmatige, korte ribbels krijgen (2). De steel is in vergelijking met de hoed lang, altijd veel donkerder dan de hoed, bruin of roodbruin, meestal wat kronkelig van vorm, hol, voorzien van lichte lengtevezels en aan de basis witviltig (1,2,12,14). De plaatjes aan de onderzijde zijn aanvankelijk crèmekleurig of bleekrose, later roodachtig of roodbruin. Ze staan ver uiteen en er staan kortere lamellen tussenin (1,3,12). Net als bij de gewone fopzwam zijn de sporen wit, wat men vanwege de bruine plaatjes niet zou verwachten (1,7,12).

Naam

Clitocybe proxima, Laccaria laccata var. proxima, en Clitocybe laccata var. proxima zijn synoniemen van Laccaria proxima. Laccaria proximella wordt door velen ook als een synoniem beschouwd, maar dit is omstreden (10). De soortnaam proxima betekent "het naast" of "het dichtstbij". De schubbige fopzwam is namelijk nauw verwant en vertoont veel overeenkomst met de gewone fopzwam (8). Uit kruisingsproeven is echter gebleken dat  Laccaria proxima en Laccaria laccata afzonderlijke soorten zijn (10). De genusnaam Laccaria schijnt te zijn afgeleid van een Perzisch woord dat  "lak" (of glanzende verf) betekent.

Eetbaarheid/nut

Volgens een Duitse website is de hoed van de schubbige fopzwam evenals die van andere fopzwammen geschikt om in azijn ingelegd te worden (1) en volgens een Britse site kan hij worden gebakken (8). Maar omdat de paddenstoel met dodelijk giftige mosklokjes (Galerina marginata) en gordijnzwammen (Cortinarius orellanus) verwisseld kan worden, lijkt het ons niet verstandig om schubbige fopzwammen voor de maaltijd te verzamelen. Mycorrhizapaddenstoelen kunnen hun gastheerboom tegen de schadelijke invloed van zware metalen beschermen, althans wanneer de concentratie in de bodem niet boven een bepaalde drempelwaarde uitkomt. In het geval van de schubbige fopzwam is dit aangetoond voor jonge dennen en het element nikkel (5). Het mechanisme dat aan de bescherming ten grondslag ligt is nog niet bekend. De paddenstoel heeft in vergelijking met de amethystzwam en de gewone fopzwam veel minder neiging om arsenicum in zijn vruchtlichamen op te hopen (13). Het mycelium van de paddenstoel kan buitengewoon hoge zoutconcentraties verdragen. Biotechnologen zijn in deze eigenschap geïnteresseerd en onderzoeken de mogelijkheid om de schimmel voor bodemzuivering te gaan gebruiken (6).

Waar gevonden

We hebben schubbige fopzwammen aangetroffen in natuurpark De Oeverlanden langs de Fanerweg (Briltil), op een nogal vochtige standplaats in de buurt van berken.

Literatuur


1. Braunroter Lacktrichterling, Braunroter Lackpilz, Braunstieliger Lacktrichterling, Fuchsiger Lacktrichterling. Webdocument op www.123pilze.de.
2.Braunstieliger Lacktrichterling Laccaria proxima. Webdocument op tintling.com.
3.Castro Cerceda ML, Freire L (1984) Estudio autoecológico y taxonómico del género Laccaria Bk. & Br. en Galicia. Anales de Biología 1:11-13.
4. Collier FA, Bidartondo MI (2009) Waiting for fungi: the ectomycorrhizal invasion of lowland heathlands. J Ecol 97:950-963.
5. Jentschke G, Godbold DL (2000) Metal toxicity and ectomycorrhizas. Physiol Plant 109:107-116.
6. Kernaghan G, Hambling B, Fung M, Khasa D (2002) In vitro selection of boreal ectomycorrhizal fungi for use in reclamation of saline-alkaline habitats. Restoration Ecology 10:43-51.
7. Kuo M (2010) Laccaria proxima. Webdocument op www.mushroomexpert.com.
8. Laccaria proxima (Boud.) Pat. - Scurfy Deceiver. Webdocument op www.first-nature.com.
9. Mason PA, Wilson J, Last FT (1984) Mycorrhizal fungi of Betula spp.: factors affecting their occurrence. Proc R Soc Edinburgh Section B 85:141-151.
10. Mueller GM (1991) The Swedish taxa of Laccaria (Tricholomataceae) with notes on their distribution. Nord J Bot 10:665-680.
11. Pázmány D (1994) Zur Systematik der Gattung Laccaria Bk. et Br. Z Mykol 60:5-12.
12. Sánchez Iglesias F (2015) Laccaria proxima (Boud.) Pat. Webdocument op www.micobotanicajaen.com.
13. Slekovec M, Irgolic KJ (1996) Uptake of arsenic by mushrooms from soil. Chemical Speciation and Bioavailability 8:67-73.
14. Tanchaud P (2012) Laccaria proxima (Boudier) Patouillard. Webdocument op www.mycocharentes.fr.
15. Termorshuizen AJ, Schaffers AP (1987) Occurrence of carpophores of ectomycorrhizal fungi in selected stands of Pinus sylvestris in the Netherlands in relation to stand vitality and air pollution. Plant and Soil 104:209-217.

Terug naar de soortenlijst