Straatchampignon (Agaricus bitorquis)
Straatchampignon zijaanzichtStraatchampignon ringStraatchampignon bovenzijdeStraatchampignon bij de Gast

De straatchampignon is een algemeen voorkomende paddenstoelsoort die leeft van de afbraak van dood plantaardig materiaal. De vruchtlichamen verschijnen op ruderale plaatsen: langs wegen, in boomperkjes van stadsbomen en op plekken waar de bodem is omgewoeld. Hoewel de hoed een witte basiskleur heeft, vertoont hij dikwijls gelige of bruingele vlekken door de manier waarop hij uit de aarde komt: in uitgespreide toestand, met zand of modder er nog bovenop (zie de rechterfoto). De bovenzijde kan met fijne schilfertjes of schubjes zijn bedekt. De plaatjes aan de onderzijde staan dicht opeen. Ze zijn in jonge toestand bleekroze, maar worden spoedig roodbruin en uiteindelijk chocoladebruin bij het rijpen van de sporen. De hoed kan bij volgroeide exemplaren een diameter van 5 tot 12 centimeter bereiken. Hij wordt gedragen door een stevige steel (lengte 4 tot 11, dikte 2 tot 4 centimeter) die is voorzien van een vliezige, dubbele ring (1).

Naam

De soortnaam bitorquis betekent: "met twee kragen". Deze heeft betrekking op de dubbele ring (1,6). Van de wetenschappelijke naam Agaricus bitorquis bestaan er veel synoniemen. Een overzicht van alle Latijnse namen van de paddenstoel is te vinden op een internetpagina van het Duitse tijdschrift Tintling (10). De Nederlandse naam straatchampignon (Engels: Pavement Mushroom, Duits: Stadt-Champignon, Frans: Agaric des trottoirs) houdt verband met het feit dat de paddenstoel dikwijls naast het plaveisel van een verharde weg uit de grond komt, en soms zelfs tussen de voegen van klinkers of tussen trottoirtegels kan opduiken (2).

Eetbaarheid/nut

Hoewel er van straatchampignons wordt beweerd dat ze smakelijk zijn (6), is het onverstandig om de paddenstoel voor consumptie te verzamelen. Vanwege de groeiplaats langs wegen, op vervuilde grond, kunnen de vruchtlichamen gifstoffen (o.a. lood) bevatten (2,6). Bovendien zijn ze bijna altijd door maden of slakken aangevreten. De straatchampignon kan wel voor commerciële doeleinden worden geteeld (3,7), dit gebeurt o.a. in Afrika (5) en in Oost Europa (8,9). De vruchtlichamen kunnen langer worden bewaard dan die van de gewone champignon (Agaricus bisporus), wat bij lange aanvoerlijnen een voordeel kan zijn. Ook kunnen ze bij hogere temperaturen worden gekweekt en ze zijn beter bestand tegen virusinfecties (6). Volgens een Deense publicatie mag men straatchampignons slechts in kleine hoeveelheden eten, omdat de paddenstoel de stof agaritine bevat. Agaritine of ß-N-[gamma-glutamyl]-4(hydroxymethyl)phenylhydrazine is genotoxisch en mogelijk kankerverwekkend. In gekweekte straatchampignons zijn de niveaus van deze stof aanzienlijk lager dan in exemplaren die in de vrije natuur worden verzameld (4,8,9).

Waar gevonden

We hebben straatchampignons op meerdere plaatsen aangetroffen: op een karrenspoor van de gemeente langs de spoorbaan Groningen-Leeuwarden (ten noorden van het Heemskerkplein), op de straathoek van Boltslaan en Gast, en bij een wegversmalling van de Boslaan. Op die laatste plek groeide er eens een vruchtlichaam tussen de voegen van de klinkerweg.

Literatuur

1. Agaricus bitorquis (Quél.) Sacc. - Pavement Mushroom. Webdocument op www.first-nature.com.
2. Barthel D, Krüger M, Graebner H u.Ä. Stadt-Champignon. Webdocument op de.wikipedia.org.
3. Fritsche G (1976) Welche Möglichkeiten eröffnet der viersporige Champignon "Agaricus bitorquis (Quél.) Sacc." dem Züchter? Theor Appl Genetics  47:125-131.
4. Gry J, Andersson C (2014) Agaricus bitorquis (Quél.)
Sacc. In: Mushrooms Traded as Food, Vol II sec.2. Nordic Council of Ministers, Copenhagen, p.53-55.
5. Kariaga MG (2005) Important factors in composting for production of high yields in button mushrooms and Agaricus bitorquis (Quél.) Saccardo. African Crop Science Conference Proceedings 7:1273-1277.
6. Milburn J, Rockefeller A a.o. Agaricus bitorquis.
Webdocument op en.wikipidia.org.
7. Raper CA (1976) Sexuality and life-cycle of the edible, wild Agaricus bitorquis. J Gen Microbiol 95:54-66.
8. Schulzová V, Hajslová J, Peroutka R, Gry J, Andersson HC (2002) Influence of storage and household processing on the agaritine content of the cultivated Agaricus mushroom. Food Additives and Contaminants 19:853-862.
9. Schulzová V, Hajslová J, Peroutka R, Hlavasek J, Gry J, Andersson HC (2009) Agaritine content of 53 Agaricus species collected from nature.
Food Additives and Contaminants 26:82-93.
10. Stadt-Champignon, Asphalt-Egerling  Agaricus bitorquis. Webdocument op tintling.com.

Terug naar de soortenlijst