Vaaggegordelde melkzwam (Lactarius evosmus)
Stukje van de groeiplaatsZijaanzichtBovenaanzicht
De vaaggegordelde melkzwam is een middelgrote tot grote, tamelijk zeldzame paddenstoel (hoeddiameter 6 tot 12 cm) die in Nederland groeit op zware kleigrond bij populieren (of abelen) en op kalkrijke zandgrond in de duinen (bij witte abelen). De bovenzijde van de hoed is bleekgeel en (in meerdere of mindere mate) voorzien van smalle, okerkleurige concentrische ringen.  Het hoedcentrum is dikwijls donkerder van kleur dan de rest van de hoed, terwijl de hoedrand juist lichter is. De hoed is aanvankelijk gewelfd, later in toenemende mate trechtervormig verdiept met een golvende rand. Het hoedoppervlak is in vochtige toestand kleverig en zijdeachtig glanzend. De plaatjes aan de onderzijde van de hoed zijn aanvankelijk witachtig, later meer bleekgeel met een vleugje roze tot okerbruin. Ze staan dicht opeen en zijn breed aangehecht, of lopen af langs de steel met een tandje. De steel is aan de basis wat dunner dan hogerop. Bij jonge vruchtlichamen is hij egaal bleekgeel van kleur maar later wordt hij vlekkerig en plaatselijk geelbruin, bruin of kaneelkleurig (2). In Duitsland schijnt de paddenstoel in zeldzame gevallen ook bij andere boomsoorten te kunnen groeien, zoals eiken, beuken, haagbeuken en wilgen (2). In België is hij behalve bij populier ook aangetroffen bij eik en kruipwilg (4) en in Frankrijk bij hazelaars (8) en naaldbomen (10). De verspreiding van de soort is nog onvoldoende bekend, maar hij komt in ieder geval voor in Noord Amerika, Mexico, Japan , Noord Afrika en Europa (2). In Duitsland (en ook in België) is de paddenstoel erg zeldzaam (5,6,7), maar in Estland schijnt hij frequent voor te komen (11).

Naam

De fijngegordelde melkzwam (Lactarius zonarius) lijkt sterk op de vaaggegordelde en groeit ook op klei, maar dan bij eiken (3). De gekroesde melkzwam (Lactarius acerrimus) is een andere mogelijke dubbelganger, maar ook die groeit bij eiken (10). Omdat er op onze vindplaats alleen populieren en geen andere boomsoorten aanwezig waren, nemen wij aan dat wij de vaaggegordelde melkzwam hebben gezien. De soortnaam evosmus is een samentrekking van de woorden eu (Gr. goed) en osmus, en betekent "goed ruikend" of "welriekend" (5). De genusnaam Lactarius is de aanduiding van een melkzwam, d.w.z. een paddenstoel met melksap.

Eetbaarheid/nut

Vaaggegordelde melkzwammen smaken (enige tijd na het kauwen) erg scherp en zijn giftig.  Ze bevatten bitterstoffen met een terpenoïde structuur die (tijdelijke) stoornissen van het maag-darmkanaal, duizeligheid en problemen met het zien kunnen veroorzaken (1). De geur van de paddenstoel is aangenaam, een beetje zurig en doet aan fruit denken (2,4,5,6).

Waar gevonden

We hebben op 1 september 2010 een groot aantal vruchtlichamen van de vaaggegordelde melkzwam aangetroffen  op een grazig terrein onder  monumentale populieren langs het Van Starkenborghkanaal ZZ, tussen het gebouw van de Tanderij en het jongerencentrum Avalon. In het volgende jaar (2011) verschenen er op dezelfde plek nog maar 2 vruchtlichamen. En in de daaropvolgende jaren is de paddenstoel er (voor zover wij weten) niet meer teruggekeerd. In de omgeving van Zuidhorn kan Lactarius evosmus echter regelmatig worden gevonden, onder andere langs de Wierumerschouwsterweg die is beplant met abelen (9). In Noord Nederland schijnt de paddenstoel vooral voor te komen in het Groningse kleigebied en in Noordwest Friesland (3).

Literatuur

1. Blasser Zonenmilchling, Weißlicher Zonen-Milchling, Scharfer Pappel-Milchling, Wohlriechender Milchling. Webdocument op www.123pilze.de.
2. Blasser Zonen-Milchling. Webdocument op de.wikipedia.org.
3. Bremer P (2005) De vaaggegordelde melkzwam in noordwest-Fryslân. Twirre 16:24-26.
4. De Lange R (2015) Paddenstoelen onder populier.  Bertram (herfstnummer): artikel 8.
5. Denker M (1964) Seltene Milchlinge des südwestfälischen Berglandes (Die Milchlinge, Lactarii, und ihr Vorkommen in Westfalen, III). Westfälische Pilzbriefe 5(6):30-39.
6. Jahn  H (1961) Die Milchlinge (Lactarii) und ihr Vorkommen in Westfalen (II). Westfälische Pilzbriefe 2(3):17-24.
7. Karasch P (2016) Willkommen im Anthropozän – Vergleich von Pilzartengemeinschaften an extensiven und intensiv bewirtschafteten Methusalem-Baumstandorten in Bernried am Starnberger See. Mycologia Bavarica 17:118-133.
8. Lactarius evosmus Kühner & Romagn. Webdocument op www.champi-myco.fr/mycobux.
9. Raangs K, Somhorst I (2012) Paddenstoelennieuws uit Groningen - I. Groningen in vogelvlucht. Coolia 55:49-54.
10. Tanchaud P (2012) Lactarius evosmus Kühner. Webdocument op www.mycocharentes.fr.
11. Tedersoo L, Suvi T, Larsson E, Köljalg U (2006) Diversity and community structure of ectomycorrhizal fungi in a wooded meadow. Mycol Res 110:734-738.

Terug naar de soortenlijst