Voorjaarspronkridder (Calocybe gambosa)

Voorjaarspronkridder langs kanaalVoorjaarspronkridder onderzijdeVoorjaarspronkridder heksenkringPronkridder met verbogen hoed

De voorjaarspronkridder komt voor in tuinen, parken, wegbermen en loofbossen, doorgaans op zonnige, grazige plaatsen met een enigszins kalkrijke bodem waar hij vaak grote heksenkringen vormt. Zulke kringen ontstaan omdat het mycelium in de grond zich vanuit een centraal punt in alle richtingen gelijkmatig uitbreidt; aan de rand van de cirkel ontstaan de vruchtlichamen. De zwam groeit meestal in de buurt van bomen of struiken maar is niet gebonden aan een bepaalde boomsoort. Het is een bodembewonende saprofyt en een uitgesproken voorjaarspaddenstoel die van maart tot juni verschijnt (2,5,7,9). De hoed kan flink groot worden (maximaal 10-15 cm diameter) en heeft een witte of beige kleur, soms met gele of lichtbruine tinten. Aanvankelijk heeft hij de vorm van een halve bol, maar later spreidt hij zich uit en raakt dikwijls onregelmatig verbogen. De plaatjes zijn smal en staan dicht op elkaar, ze zijn ofwel recht of via een "ridderzwammengootje" met de steel verbonden.

Naam

Calocybe is afgeleid van de Griekse woorden kalos ("mooi") en kube ("hoofd"), blijkbaar vond de naamgever dat de paddenstoel een mooie hoed had. Gambosa is afgeleid van het Latijnse woord gambosus en betekent "klompvoetig", dit heeft betrekking op de dikke steelbasis (9).

Eetbaarheid/nut

Van de voorjaarspronkridder wordt beweerd dat hij stoffen bevat die het suikergehalte van het bloed kunnen verlagen. In een experiment werd dit echter niet bevestigd (3). Wel bevat hij stoffen met een antibacteriŽle en fungicide werking (1,10,11). De chemische structuur van sommige kleurstoffen in de paddenstoel is vastgesteld (6,8). De voorjaarspronkridder wordt beschouwd als een goed eetbare soort, maar de doordringende meelgeur en smaak worden niet door iedereen gewaardeerd. Bovendien heeft de paddenstoel een gevaarlijke dubbelganger: de giftige vezelkop (Inocybe erubescens). Het eten van vezelkoppen kan ernstige gevolgen hebben. Vezelkoppen hebben echter een hoedhuid met radiaal verlopende vezels, grijsbruine in plaats van cremekleurige plaatjes, en een kegelvormige hoed.

Waar gevonden

Voorjaarspronkridders hebben we aangetroffen in de zuidberm van het Van Starkenborghkanaal ZZ (bij de spoorbrug) en in verschillende gazons in het Smitpark. In alle gevallen waren er meidoorns in de buurt (naast essen, paardenkastanjes, Viburnums en abelen). Voorjaarspronkridders groeien ook in de stad Groningen langs het Van Starkenborghkanaal (4).

Literatuur

1. Angelini P, Tirillini B, Venanzoni R (2012) In vitro antifungal activity of Calocybe gambosa extracts against yeasts and filamentous fungi. Afr J Microbiol Res 6:1810-1814.
2. Anzuola LMI, Larraide IS. Calocybe gambosa (Fr.:Fr.) Donk. Sustrai: revista agropesquera (83):72.
3. Brachvogel R (1986) Blutzuckersenkung durch Calocybe gambosa (Fr.) Donk.
Z Mykol 52:445.
4. Dijkhuis E, Douwes R, Zolf W (2001) Flora en fauna van de groenlanden van Selwerd. Een onderzoek naar de natuurwaarden in het gebied langs de Paddepoelsterweg. K.N.N.V., Groningen.
5. Graebner H u.ń. Mairitterling. Webdocument op de.wikipedia.org.
6. Kuchen A, Schlunegger UP (1988) Sauerstoff- und Schwefelhaltige Phenoxazin-Derivate in Calocybe gambosa.
Arch Pharm 321:363-365.
7. Kujawa A (2009) Macrofungi of wooded patches in the agricultural landscape I. Species diversity. Acta Mycol 44:49-75.
8. Schlunegger UP, Kuchen A (1976) Phenoxazin-Derivate in Calocybe gambosa. Helv Chim Acta 59:1383-1388.
9. St.George’s Mushroom. Webdocument op www.first-nature.com.
10. Vaz JA, Barros L, Martins A, Santos-Buelga C, Vasconcelos MH, Ferreira ICFR (2011) Chemical composition of wild edible mushrooms and antioxidant properties of their water soluble polysaccharidic and ethanolic fractions.
Food Chemistry 126:610-616.
11. Villares A (2013) Polysaccharides from the edible mushroom Calocybe gambosa: Structure and chain confirmation of a (1->4),(1->6)-linked glucan.
Carbohydr Res 375:153-157.

Terug naar de soortenlijst