Zeepzwam (Tricholoma saponaceum)
Jonge zeepzwamZeepzwam bovenzijdeZeepzwam onderBruine variant
De zeepzwam is een tamelijk zeldzame soort uit de familie van de ridderzwammen die zowel bij loofbomen (vooral eiken, ook beuken en haagbeuken) als naaldbomen (sparren, zilverspar) te vinden is. In kweekexperimenten is vastgesteld dat hij zelfs met zaailingen van Larix-soorten al ectomycorrhiza kan vormen (5). Het uiterlijk van de paddenstoel  is bijzonder variabel, van bleek tot donkergrijs, soms met groenachtige of bruinachtige tinten. Zelfs bij vruchtlichamen van hetzelfde mycelium kan de kleur aanzienlijk verschillen. De hoed bereikt een doorsnede van 5 tot 10 centimeter. Hij is meestal kegelvormig,  van boven kaal, droog en dof van kleur (niet glanzend), met een lichtere, enigszins naar binnen gekrulde en bij oudere exemplaren gegolfde  rand. De plaatjes onder de hoed zijn gebroken wit tot bleekgrijs of geelgroen en enigszins uitgebocht aangehecht. De steel is meestal bleker van kleur dan de hoed, zuilvormig, massief en van lengtevezels voorzien (7). Bij druk of beschadiging verkleurt het vlees aan de steelbasis rood (6). Heel kenmerkend voor de paddenstoel is de typische zeepsopgeur, die vooral na enig uitdrogen duidelijk waarneembaar is (4,6,8,9).  De soort heeft een wijde verspreiding: hij komt voor in Europa, Noord en Midden Amerika, Noord Afrika en Azi (6).

Naam

De soortnaam saponaceum betekent "zeepachtig", dit heeft betrekking op de geur. De genusnaam Tricholoma is afgeleid van twee Griekse woorden en betekent "met harige rand". Op de hoed van de zeepzwam is dit niet van toepassingAgaricus atrovirens, Agaricus saponaceus en Agaricus napipes zijn synoniemen van Tricholoma saponaceum (10).

Eetbaarheid/nut

In West Europa staat de zeepzwam te boek als oneetbaar (11) of licht giftig (4), maar in het Verre Oosten wordt hij beschouwd als een eetbare soort (12). De paddenstoel bevat plantenstoffen met een bijzondere structuur en cytostatische eigenschappen (1,2,13,14). Ook bevat hij enzymen die fibrine (in bloedstolsels) kunnen afbreken (3).

Waar gevonden

Wij hebben zeepzwammen gevonden in de westberm van de Gast, aan de bovenrand van  een daar lopende greppel, enkele tientallen meters ten zuiden van de hoek met de Hanckemalaan (bij eiken). De paddenstoel is ook aangetroffen langs de Stationsweg (waar zowel moseiken als beuken staan).  

Literatuur


1. De Bernardi M, Garlaschelli L, Gatti G, Vidari G, Vita-Finzi P (1988) Fungal metabolites XXII: The unprecedented structure of Saponaceolide A, a cytotoxic C-30 terpenoid from Tricholoma saponaceum. Tetrahedron 44:235-240.
2. De Bernardi M, Garlaschelli L, Toma L, Vidari G, Vita-Finzi P (1991) Fungal metabolites XXVI: The structure of saponaceolides B, C and D, new C-30 terpenoids from Tricholoma saponaceum. Tetrahedron 47:7109-7116.
3. Kim JH, Kim YS (2001) Characterization of a metalloenzyme from a wild mushroom, Tricholoma saponaceum. Biosci Biotechnol Biochem 65:356-362.
4. Papi J a.o. Tricholoma saponaceum. Webdocument op en.wikipedia.org.
5. Qu L, Quoreshi AM, Iwase K, Tamai Y, Funada R, Koike T (2003) In vitro ectomycorrhiza formation on two larch species of seedlings with six different fungal species. Eurasian J Forest Res 6:65-73.
6. Seifen-Ritterling. Webdocument op de.wikipedia.org.
7. Seifen-Ritterling Tricholoma saponaceum. Webdocument op tintling.com.
8. Tricholome odeur de savon. Webdocument op mycocharentes.fr.
9. Tricholoma saponaceum (Fr.) Kumm.  Webdocument op www.errotari.com.
10. Tricholoma saponaceum (Fr.) P. Kumm. - Soapy Knight. Webdocument op www.first-nature.com.
11. Tricholoma saponaceum, var. squamosum. Webdocument op  www.fichasmicologicas.com.
12. Yamada A, Kobayashi H, Ogura T, Fukada M (2007) Sustainable fruit-body formation of edible mycorrhizal Tricholoma species for 3 years in open pot culture with pine seedling hosts. Mycoscience 48:104-108.
13. Yoshikawa K, Kuroboshi M, Ahagon S, Arihara S (2004) Three novel crustulinol esters, saponaceols A-C, from Tricholoma saponaceum. Chem Pharm Bull 52:886-888.
14. Yoshikawa K, Kuroboshi M, Arihara S, Miura N, Tujimura N, Sakamoto K (2002) New triterpenoids from Tricholoma saponaceum. Chem Pharm Bull 50:1603-1606.

Terug naar de soortenlijst