Zwarte trilzwam (Exidia plana)
BovenaanzichtBovenaanzicht 2OnderaanzichtOnderaanzicht detail
De zwarte trilzwam leeft van de afbraak van dood hout; hij groeit op dode takken van loofbomen, vooral eik, beuk, es en hazelaar (4), maar ook op berk (9) en els (1). Het gaat daarbij meestal om dikke takken (5) die  nog aan de boom  vastzitten  of niet lang geleden afgebroken zijn (3). In Beieren behoort de paddenstoel tot de zes houtzwamsoorten die het vaakst op gevallen elzentakken worden aangetroffen (1). Volgroeide exemplaren van de paddenstoel zien er uit als grote, rimpelige korsten die tegen de tak aanliggen. Ze hebben een kleur die uiteenloopt van beige-bruin (sepia) tot gitzwart. Bij uitdrogen worden ze dun en bros, om bij vochtig weer op te zwellen en een rubberachtige textuur aan te nemen. De plakkaten kunnen wel 30 cm breed en 2 cm dik worden. Ze verschijnen vooral in de zeer late herfst, de winter en het vroege voorjaar (10,11). De paddenstoel lijkt in intensief onderhouden bossen meer voor te komen dan in natuurlijke bossen, hoewel er meer waarnemingen nodig zijn om deze conclusie te staven (6). Het mycelium veroorzaakt in het hout witrot (7,10). Zwarte trilzwammen komen zowel voor in Europa als in Noord Amerika (12).

Naam

Hoewel de zwarte trilzwam in de meeste paddenstoelen-boeken vermeld staat als  Exidia plana, moet hij tegenwoordig Exidia nigricans worden genoemd (3,8). Tremella nigricans is een synoniem van Exidia plana. De Latijnse soortnaam nigricans betekent "zwart“ of "donker“. Het Latijnse woord plana betekent "vlak" en heeft betrekking op de korstvorm van de vruchtlichamen (12).  Exidia is "uitzweting",  "afscheiding" of "vlekking"; deze genusnaam heeft betrekking op  de aanblik van de donkere vruchtlichamen op het hout.

Eetbaarheid/nut

Zwarte trilzwammen zijn weliswaar niet giftig (12), maar voor de mens ook niet eetbaar (10). De parasitaire schimmel Heteromycophaga glandulosae, die sinds 2009 in Nederland voorkomt en op de vruchtlichamen van trilzwammen gallen veroorzaakt, is in de laatste jaren ook op vruchtlichamen van de zwarte trilzwam gezien (2).

Waar gevonden

Wij hebben grote vruchtlichamen van de zwarte trilzwam aangetroffen op een wel 20 cm dikke, dode tak van een loofboom die de gemeente Zuidhorn naast een wandelpad in het Smitpark had neergelegd. Omdat we de paddenstoel vonden tijdens een droge periode in het voorjaar, waren de vruchtlichamen behoorlijk uitgedroogd en voelden bros aan. Van een afstand bezien leken ze op teer- of bitumenplakkaten die de plantsoenendienst op de boom had aangebracht. Maar toen we er een stukje van afbraken en dit op zijn kop legden, zagen we meteen dat we met een trilzwam te maken hadden (zie de derde en vierde foto hierboven).

Literatuur

1. Blaschke M, Helfer W (2003) Pilzwelt der Schwarzerle. LWF Wissen 42:42-45.
2. Bruggeman I, Kremer G (2014) Gallenfeuilleton 2: Heteromycophaga glandulosae nu ook gevonden op zwarte trilzwam. Coolia 57:124.
3. Exidia nigricans. Webdocument op en.wikipedia.org.
4. Exidia plana Donk. webdocument op www.first-nature.com.
5. Helfer W, Schmid H (1999) Das Vorkommen holzbewohnender Pilze in Abhängigkeit vom Substratdurchmesser. Z Mykol 65:173-186.
6. Müller J, Engel H, Blaschke M (2007) Assemblages of wood-inhabiting fungi related to silvicultural management intensity in beech forests in southern Germany. Eur J Forest Res 126:513-527.
7. Rehnert M, Böcker R (2007) Untersuchungsgebiet Südlicher Schönbuch: lignicole Pilze an Robina pseudoacacia L. im Vergleich zu Stadt- und Alleebäumen. Ber Inst Landschafts- Pflanzenökologie Univ Hohenheim 17:189-198.
8. Roberts P (2009) Exidia nigricans: a new and legitimate name for Exidia plana. Mycotaxon 109:219-220.
9. Stasinska M (2011) Macrofungi of raised and transitional bogs of Pomerania. Monogr Bot 101:1-142.
10. Warzige Drüsling, Hexenbutter Exidia plana. Webdocument op www.123pilze.de.
11. Warziger Drüsling. Webdocument op de.wikipedia.org.
12. Zwarte trilzwam. Webdocument op nl.wikipedia.org.

Terug naar de soortenlijst