Zwartwordende wasplaat (Hygrocybe conica)

Wasplaat FanerwegWasplaat bovenzijdeWasplaat zij- en onderaanzichZwartgeworden wasplaten

Zwartwordende wasplaten komen (nog) vrij algemeen voor in beschaduwde, vochtige en bemoste, grazige en onbemeste wegbermen, dikwijls in gezelschap van gewoon struisgras (Agrostis capillaris). De kleur van de paddenstoel is bijzonder variabel: rood, oranje, of geel en uiteindelijk zwart (4,5). De hoed is doorgaans kegelvormig, maar kan zich bij oude exemplaren uitspreiden waarbij er een centrale bult (umbo) zichtbaar blijft. De plaatjes aan de onderkant van de hoed zijn vrij dik, en aanvankelijk bleek citroengeel, later meer oranje om uiteindelijk zwart te verkleuren. De steel is vezelig gestreept en wordt hol. Hij is citroengeel of oranjegeel met een witachtige basis en kleurt bij veroudering ook in toenemende mate zwart (3). Wereldwijd is Hygrocybe conica de meest algemene wasplaatsoort, in Noord Nederland deelt hij deze plek met het gewone vuurzwammetje (Hygrocybe  miniata) en het sneeuwzwammetje (Hygrocybe virginia). De paddenstoel komt voor op alle continenten, en gedijt zowel in tropische en mediterrane, als in gematigde en arctische klimaatzones. In West Europa verkiest hij grasland, maar in Noord Amerika komt hij vooral voor in bos.

Naam

De genusnaam Hygrocybe betekent "vochtig hoofd", de soortnaam conica "kegelvormig" (4). De naam "wasplaat" heeft betrekking op de structuur van de plaatjes aan de onderzijde van de hoed, die doet denken aan stearine of was van een kaars. Hygrocybe conica is een buitengewoon veelvormige soort, en mogelijk een complex van meerdere soorten.  In Nederland zijn verschillende vormen van de paddenstoel bekend: conica  (met dunne steel), pseudoconica (forse afmetingen, met dikke steel), conicopalustris (heel klein, met dun steeltje) en chloroides  (citroen- tot groengeel, niet rood of oranje).  De foto's hierboven tonen de forma pseudoconica. Hygrophorus conicus is een synoniem van Hygrocybe conica.

Eetbaarheid/nut

De zwartwordende wasplaat is enigszins giftig (hij veroorzaakt ingewandsstoornissen) en daarom niet eetbaar. Alle wasplaten hebben vanwege hun toenemende zeldzaamheid bovendien bescherming nodig. Het belangrijkste gele pigment in de paddenstoel is muscaflavine (1), waaruit rode en oranje kleurstoffen worden gevormd via conjugatie met verschillende aminozuren (6). Het zwart worden van de vruchtlichamen bij druk, kneuzing of veroudering berust op vorming van melanine uit L-DOPA via DOPA-quinon door het enzym tyrosinase (6-8). Farmacologen zijn ge´nteresseerd in chemische stoffen in de zwam (lipase-remmers) die mogelijk als geneesmiddel voor de behandeling van vetzucht (obesitas) kunnen worden ingezet (2,9). 

Waar gevonden

Zwartwordende wasplaten verschenen de afgelopen jaren in natuurpark De Oeverlanden langs de Fanerweg, in het parkje ten oosten van Koekoeksbloem en Wederik, in de bermen van het zuideind van de Verlengde Hanckemalaan, in de westberm van het noordelijkste stuk van de Heemskerkstraat, en in de grazige delen van het Waterpark ten noorden en westen van de Sloep. Dikwijls in behoorlijke aantallen.

Literatuur

1. Bresinsky A, Kronawitter I (1986) Zur Kenntnis der Hygrocybenpigmente. Z Mykol 52:321-334.
2. de la Garza AL, Milagro FI, Boque N, Campion J, Martinez JA (2011) Natural inhibitors of pancreatic lipase as new players in obesity treatment. Planta Medica 77:773-785.
3. Graebner H u.─. Kegeliger Saftling. Webdocument, de.wikipedia.org.
4. Hygrocybe conica (Schaeff.) P. Kumm. - Blackening Waxcap. Webdocument, www.first-nature.com.
5. Kuo M (2007) Hygrocybe conica: The Witch's Hat. Webdocument, www.mushroomexpert.com.
6. Lodge DJ et al. (2014) Molecular phylogeny, morphology, pigment chemistry and ecology in Hygrophoraceae (Agaricales). Fungal Diversity 64:1-99.
7. Steglich W, Preuss R (1975) L-3,4-Dihydroxyphenylalanine from carpophores of Hygrocybe conica and Hygrocybe ovina. Phytochemistry 14:1119
8. Terradas F, Wyler H (1991) The secodopas, natural pigments in Hygrocybe conica and Amanita muscaria. Phytochemistry 30:3251-3253.
9. Yun JW (2010) Possible anti-obesity therapeutics from nature - A review. Phytochemistry 71:1625-1641.

Terug naar de soortenlijst