Zwerminktzwam (Coprinellus disseminatus)

Zwerminktzwammen FanerwegZwerminktzwammen bij WaterborghZwerminktwammen tuin

Zwerminktzwammetjes verschijnen dikwijls in groot aantal (soms met honderden tegelijk) bij de voet van stobben of op ondergrondse halfvergane wortels, snippers en takken, in bossen, parken en tuinen op vochtige, voedselrijke grond. In een Belgisch onderzoek werden ze vooral op hout van populier, es en meidoorn aangetroffen (2). De soort vestigt zich pas enkele jaren nadat het hout is afgestorven; de zwamvlok kan daarbij eerdere afbrekers zoals de gele korstzwam (Stereum hirsutum) verdringen (7). De hoed van zwerminktzwammen is in jonge toestand bleek van kleur, maar wordt spoedig meer grijsbruin. Hij is voorzien van radiaal verlopende groeven. Het hoedcentrum is donkerder dan de rand. De paddenstoeltjes blijven klein (diameter maximaal ongeveer 2 cm), en zijn erg breekbaar. In tegenstelling tot andere inktzwammen vervloeien ze niet tot inkt tijdens de rijping van de sporen (4,6,10). De levensduur is erg kort, ongeveer ťťn etmaal (10).Hoewel de zwerminktzwam leeft van de afbraak van dood hout, bleek in een Japans onderzoek dat het mycelium ook mycorrhiza kan vormen met een plant uit de orchideeŽnfamilie (11-12). Algemene en bekende schimmelsoorten kunnen dus soms voor verrassingen zorgen! 

Naam

In oude boeken en artikelen wordt de zwerminktzwam "grijs streepklokje" genoemd. Coprinus disseminatus, Psathyrella disseminata en Pseudocoprinellus disseminatus zijn synoniemen van Coprinellus disseminatus (8). De soortnaam disseminatus betekent "uitgezaaid" of "verspreid"; dit heeft betrekking op het grote aantal vruchtlichamen dat er op een klein gebied bijeen kan staan (1,3). Coprinus betekent "op mest", dat is op de zwerminktzwam overigens niet van toepassing (1). Op het eerste gezicht kunnen zwerminktzwammetjes worden verward met vruchtlichamen van de dwergfranjehoed (Psathyrella pygmaea), maar een loupe brengt onmiddellijk uitkomst. In tegenstelling tot de dwergfranjehoed heeft de zwerminktzwam afstaande haren op zijn hoed en steel. 

Eetbaarheid/nut

Zwerminktzwammen zijn niet eetbaar. Volgens de Duitse mycoloog Ewald Gerhardt kunnen ze vergiftigingsverschijnselen veroorzaken indien ze in combinatie met alcohol worden genuttigd (zie onze pagina over de grote kale inktzwam). Zwerminktzwammen bevatten plantenstoffen met antitumor-eigenschappen (5). Het mycelium is in staat om giftige stoffen zoals dioxines af te breken (9). 

Waar gevonden

Zwerminktzwammetjes zijn in het najaar bijna overal te vinden. We hebben er veel gezien rond het voormalige zwembad De Waterborgh, in houtsingels tussen de sportvelden, en in de berm van het wandelpad dat loopt van de Verlengde Hanckemalaan naar de Gaickingalaan, ten noorden van de Fanerweg.

Literatuur

1. Coprinellus disseminatus (Pers.) J.E. Lange - Fairy Inkcap. Webdocument op www.first-nature.com.
2. De Meulder H (2002) Onderzoek naar de successie van paddestoelen op dood hout in het natuurreservaat Fort 7 te Wilrijk. Een evaluatie van 13 jaar onderzoek (1990-2002). Antwerpse Koepel voor Natuurstudie, Jaarboek 2002, p.69-80.
3. Emberger G (2008) Coprinellus disseminatus. Webdocument op www.messiah.edu/Oakes/fungi_on_wood.
4. Gesšter Tintling. Webdocument op de.wikipedia.org.
5. Han B, Toyomasu T, Shinozawa T (1999) Induction of apoptosis by Coprinus disseminatus mycelial culture broth extract in human cervical carcinoma cells. Cell Structure and Function 24:209-215.
6. Kuo M (2008) Coprinellus disseminatus. Webdocument op www.mushroomexpert.com.
7. Peiris D, Dunn WB, Brown M, Kell DB, Roy I, Hedger JN (2008) Metabolite profiles of interacting mycelial fronts differ for pairings of the wood decay basidiomycete fungus, Stereum hirsutum with its competitors Coprinus micaceus and Coprinus disseminatus. Metabolomics 4:52-62.
8. Redhead SA (2001) Bully for Coprinus: A story of manure, minutiae and molecules. Field Mycology 2:118-126.
9. Suhara H, Kamei I, Maekawa N, Kondo R (2011) Biotransformation of polychlorinated dibenzo-p-dioxin by Coprinellus species. Mycoscience 52:48-52.
10. Vandendriessche F. Zwerminktzwam Coprinus disseminatus (Pers.:Fr.) Gray. Webdocument op www.mycologia.be.
11. Yagame T, Fukiharu T, Yamato M, Suzuki A, Iwase K (2008) Identification of a mycorrhizal fungus in Epipogium roseum (Orchidaceae) from morphological characteristics of basidiomata. Mycoscience 49:147-151.
12. Yagame T, Yamato M, Mii M, Suzuki A, Iwase K (2007) Developmental process of achlorophyllous orchid, Epipogium roseum: From seed germination to flowering under symbiotic cultivation with mycorrhizal fungus. J Plant Res 120:229-236.

Terug naar de soortenlijst