Bruine satijnzwam (Entoloma sericeum)

De bruine satijnzwam is een algemeen voorkomende paddenstoel die in groepjes groeit in (schrale, matig bemeste) graslanden, weilanden, parken en tuinen, van de late zomer tot de late herfst [3,4,8,9,15-17]. Ook in grazig terrein in de duinen is de soort te vinden [6] en volgens een Spaanse site komt hij ook voor in naaldbossen [7]. De hoed is bij jonge exemplaren kegelvormig of bol, later afgeplat met een centrale papil en is dan soms ook ingedeukt [3,4]. Hij heeft een doorsnee van 2,5 tot 5 (maximaal 7,5) cm, en is aan de rand fijn geribbeld. De bovenzijde van de hoed is in vochtige toestand donkerbruin en bleker bruin bij uitdroging. Het oppervlak is glad met zijdeachtige radiale vezels. De lamellen aan de onderzijde van de hoed zijn aanvankelijk bleekgrijs, later bleekroze en uiteindelijk bruin [3,11,16]. De steel van de vruchtlichamen is 3 tot 6 cm lang en 4 tot 10 mm dik. Hij heeft dezelfde (of een iets lichtere) kleur als de bovenzijde van de hoed maar is bleker aan de basis [11] en zilverig overlangs gestreept [13,17]. De sporen van de paddenstoel zijn roze van kleur [3]. Het mycelium leeft van de afbraak van dood organisch materiaal [14].

Naam

De genusnaam Entoloma is afgeleid van het Griekse woord entos, dat "binnenin" en het woord loma, dat "rand" of "franje" betekent. De hoedrand van vele soorten uit dit geslacht is naar binnen gerold [5,11]. De soortnaam sericeus betekent zijdeachtig [4,11]. Rhodophyllus sericeus is een synoniem van Entoloma sericeum [4,9]. Nolanea sericea, Acurtis sericeus en Agaricus sericeus zijn andere synoniemen [5,9], evenals Agaricus pascuus en Entoloma pascuum [12]. Van de bruine satijnzwam is er een bleekbruine, lichtgekleurde variant bekend, de forma pallidum [1]. Uit vrij recente onderzoeken, waaronder moleculair-biologische, is gebleken dat Entoloma sericeum in werkelijkheid de aanduiding is van een groep van een aantal nauw verwante soorten, die lastig uit elkaar te houden zijn. In een Nederlands artikel [10] en op een Nederlandse [13] en Franse [15] website worden deze soorten en varianten beschreven.

Eetbaarheid/nut

De bruine satijnzwam is waarschijnlijk giftig en dus voor mensen niet eetbaar [7,14,16]. De vergiftigingsverschijnselen zijn in ieder geval niet ernstig [17]. De vruchtlichamen hebben een meelgeur die vooral na druk en beschadiging waarneembaar is [3,8,14,16].

Waar gevonden

We hebben vruchtlichamen van de bruine satijnzwam gevonden in de zuidberm van de Hanckemalaan, iets ten oosten van de afslag van het Akkerend, en op de (schrale, bemoste) groenstrook aan de zuidrand van de oude begraafplaats aan de Jellemaweg. Ook in Engeland werd de soort op oude begraafplaatsen aangetroffen [2].

Literatuur

1. Battistin E, Righetto N (2010) Entoloma sericeum f. pallidum f. nov., una nuova forma di Entoloma. Revista Catalana de Micologia 32:1-5.
2. Boniface T (2001) Fungi in an Essex churchyard. Field Mycology 2:94.
3. Bruine satijnzwam. Document op nl.wikipedia.org.
4. Curti P (2024) Entoloma sericeum Quél. 1872. Document op funghiitaliani.it.
5. Entoloma sericeum Quél. (1872) Document op funghi-bormio.it.
6. Jordal JB, Evju M, Gaarder G (2016) Habitat specificity of selected grassland fungi in Norway. Agarica 37:5-32.
7. Micoex (2016) Entoloma sericeum. Document op micoex.org (Sociedad Micologica Extremeña).
8. Muñoz JA (2023) Entoloma sericeum Quel. Fichas Micológicas, 776. Document op micológica-barakaldo.org.
9. Noordeloos ME (1980) Entoloma subgenus nolanea in The Netherlands and adjacent regions with a reconnaissance of its remaining taxa in Europe. Persoonia 10:427-534.
10. Noordeloos ME, Nuytinck J, Dima B (2019) Nieuws van het barcoderingproject - Over boleten, krulzomen en satijnzwammen. Coolia 62:127-140.
11. O'Reilly P. Entoloma sericeum (Bull.) Quél. - Silky Pinkgill. Document op first-nature.com.
12. Reschke K, Noordeloos ME (2022) Proposal to conserve the name Entoloma sericeum against Agaricus pascuus (E.pascuum) (Basidiomycota). Taxon 71:686-687.
13. Roelandse AA (2025) Bruine satijnzwam (Entoloma sericeum). Document op yavannah.nl.
14. Seidiger Rötling, Dunkler Rasenrötling, Seidiger Glöckling. Document op 123pilzsuche.de.
15. Tanchaud P (2018) Entoloma sericeum (Bull.) Quélet. Document op mycocharentes.fr.
16. Tejkal K (2023) Entoloma sericeum (Bull.) Quél. 1872. Document op myko.cz.
17. Ubillos J (2020) Entoloma sericeum. Document op fichasmicologicas.com.

Terug naar de soortenlijst