De eikenboleet is een zeldzame paddenstoel die als ectomycorrhiza-partner groeit bij verschillende soorten loofbomen. Dat zijn meestal eiken (2,3,12,14,16), maar de soort is niet strikt aan eiken gebonden. Hij kan ook gedijen bij populieren, abelen, berken, beuken, tamme kastanjes of linden (4,13) en in Noord Amerika bij bepaalde soorten dennen (10). De hoed is in jonge toestand bolvormig, maar spreidt zich later kussenvormig uit. Hij is steenrood tot helderbruin van kleur, met een fijn viltig oppervlak, dat op suède lijkt en bij vochtig weer kleverig aanvoelt. Vraatplekjes verkleuren rood. De paddenstoel kan een doorsnee van 6 tot 15 cm, soms zelfs van 20 cm krijgen. De buisjes aan de onderzijde zijn in jonge toestand wit, verkleuren bij druk bruin en worden later grijs. De dikke steel is met roodbruine schubjes bedekt en verkleurt bij beschadiging donker-violet, vooral aan de onderzijde (2). Eikenboleten zijn warmteminnend; de kern van hun verspreidingsgebied ligt in Midden-Europa (8).

Eikenboleten zijn smakelijk. Maar vanwege hun zeldzaamheid en het teruglopend aantal exemplaren staat de soort in de meeste Europese landen op de Rode Lijst. Hij mag dus niet voor consumptie worden verzameld. Oude exemplaren zijn ook dikwijls aangetast door maden en daardoor ongenietbaar (1). Van eikenboleten is bekend dat ze zware metalen als kwik (6,7) en ook radioactieve isotopen van polonium en lood (15) in hun vruchtlichamen kunnen ophopen. De paddenstoel bevat veel proteases (eiwitsplitsende enzymen) en protease-remmers (9).