Esdoornvlekkenzwam (Rhytisma acerinum)
Aangetast blad 3Aangetast bladAangetast blad 2
De esdoornvlekkenzwam is een parasitaire schimmel die zwarte vlekken veroorzaakt op de bladeren van de gewone esdoorn  (Acer pseudoplatanus) en andere esdoornsoorten (9).  Hoewel deze "teervlekken" uit steunweefsel van de schimmel bestaan en er sporenvormende structuren (apotheciën) in aangelegd worden, ontwikkelen die zich pas volledig wanneer de gevlekte bladeren van de boom zijn gevallen, tijdens de winter (2,5,13).  De sporen zijn ééncellig, naaldvormig, en hebben een minuscuul kleefkussentje aan het eind. Ze komen vrij in april, op het moment dat er nieuwe esdoornbladeren uit de knop komen. De sporen worden door de wind verspreid en kunnen zich met hun kleefstof aan een fris, jong blad hechten. Sporen die op een gastheerblad terecht zijn gekomen, kiemen waarna de schimmel via een huidmondje het blad binnendringt. In het blad ontwikkelt zich vervolgens een uitgebreid mycelium, waarna er vanaf het midden van de maand juli zwarte vlekken verschijnen. Hoewel de aangetaste bladeren er pokdalig uitzien, brengt de schimmel zijn gastheerboom relatief weinig schade toe (2).

Uit het feit dat de schimmel vaak werd aangetroffen op het platteland, maar niet of veel minder vaak in grote steden, hebben velen afgeleid dat de sporen van Rhytisma acerinum gevoelig zijn voor luchtvervuiling. Vooral zwaveldioxide zou hierbij een rol spelen (1). Naast luchtvervuiling  kunnen er bij dit verspreidingspatroon echter ook andere factoren een rol spelen, zoals het opruimen van gevallen blad in stadsparken, de hoeveelheid regenval in het voorjaar en de mate van uitdroging door de wind (4,5,13). De esdoornvlekkenzwam komt behalve in Europa ook voor in Noord Amerika, maar de Amerikaanse en Europese populaties  lijken van elkaar te verschillen (3),

Naam

De genusnaam Rhytisma is afgeleid van een Grieks woord, dat "lap" betekent. Acerinum is "van de esdoorn".

Eetbaarheid/nut

De stromata van de esdoornvlekkenzwam zijn voor mensen niet eetbaar.

Waar gevonden

We hebben de esdoornvlekkenzwam aangetroffen  op esdoorns in het Smitpark, in een stuk van het park waar de gemeente later een beach volleybal veld heeft aangelegd. Bovenstaande foto's werden echter gemaakt in een houtsingel in Delfzijl en langs een wandelpad door het Lauwersmeergebied.

Literatuur

1. Bevan RJ, Greenhalgh GN (1976) Rhytisma acerinum as a biological indicator of pollution. Environ Pollut 10:271-285.
2. Hallen Adams H, Volk T (2007) Rhytisma acerinum and Rhytisma punctatum, two causes of tar spot of maple. Webdocument op botit.botany.wisc.edu/toms_fungi.
3. Hsiang T, Tian L (2007) Tar spot of maple in Canada. Power Point presentation, www.uoguelph.ca/~thsiang.
4. Hsiang T, Tian LX, Sopher C (2009) Non-native hosts and control of Rhythisma acerinum causing tar spot of maple. SDU Faculty of Forestry Journal A 2009:189-193.
5. Jones SG (1925) Life-history and cytology of Rhytisma acerinum (Pers.) Fries.  Ann Bot 39:41-75.
6. Karami SM, Kavosi MR, Hajizadeh G, Jalilvand H (2014) Biotechnical control of tar spot (Rhytisma acerinum) disease on velvet maple (Acer velutinum Boiss) in vitro. J Forest Sci 60:330-335.
7. Leith ID, Fowler D (1987) Urban distribution of Rhytisma acerinum (Pers.) Fries (tar spot) on sycamore. New Phytol 108:175-181.
8. Maine Forest Service (2009) The Leaf Spot of Norway Maple (Rhytisma acerinum) . Augusta, ME:  Maine Department of Conservation.
9. Müller K (1912) Über das biologische Verhalten von Rhytisma acerinum auf verschiedenen Ahornarten.  Ber.Deutsche Bot.Ges. 30:385-391.
10. Náplavová K, Gáper J (2016) Bioindication value of tar spot on maple trees in industrial areas: the case of Ostrava region, the Czech Republic. Folia Oecologica 43:183-192.
11. Rhytisma acerinum. Webdocument op en.wikipedia.org.
12. Rhytisma acerinum (Pers.) Fr. - Sycamore Tarspot. Webdocument op www.first-nature.com.
13. Weber RWS, Webster J (2002) Rhytisma acerinum, cause of tar-spot disease of sycamore leaves [Teaching techniques for mycology: 18]. Mycologist 16:120-123.

Terug naar de soortenlijst