Groot_kalkschuim

Groot kalkschuim is de sporenvormende structuur (het aethalium) van een slijmschimmel. Die ziet er uit als een tamelijk grote, witte tot geelachtige, schuimige korst op vochtige, levende grassprieten [1], struikjes [9] en mossen [14], op strootjes, gevallen takjes en rottend hout [14], of op rottende bladeren [12] en gevallen naalden van coniferen [6]. De korst bestaat uit talrijke individuele vruchtlichamen (sporocarpen), die op een huidachtige onderlaag staan [10]. Het uit twee lagen bestaande omhulsel (peridium) dat de sporen in deze vruchtlichamen omgeeft ziet er witachtig uit vanwege de aanwezigheid van calciumcarbonaat kristallen in de buitenlaag. Bij rijping van de sporen en wegvallen van de kalklaag wordt het aethalium (na slechts 1 of 2 dagen) uiteindelijk donker (donkergrijs, zwartachtig) van kleur [2,8,11,12]. De slijmzwam komt vooral voor aan de rand van weiden en op open plekken in bosgebied [10,15]. Het is een kosmopolitische soort [10] die op noordelijke breedtegraden te vinden is tot in de arctische toendra [13]. Ribosomaal DNA uit de celkernen van het groot kalkschuim was het onderwerp van moleculair biologisch onderzoek, met het doel om verwantschappen tussen sljmschimmelsoorten aan de hand van de basenvolgorde in dit DNA vast te stellen [4].

De Latijnse soortnaam Mucilago betekent "beschimmeld sap", de soortnaam crustacea "korstvormig", of "met een korst". Vanwege zijn relatief grote afmetingen (enkele cm, in zeldzame gevallen tientallen cm), bleke kleur en korstvormige aanblik is er weinig kans op verwisseling met andere slijmschimmelsoorten [15]. Didymium spongiosum is een synoniem van Mucilago crustacea [2]. Mucilago spongiosa [14] en Reticularia alba [7] zijn andere synoniemen. Omdat het aethalium op braaksel van een hond kan lijken wordt het groot kalkschuim in de Angelsaksische wereld "dog sick slime mould" of "dock sick fungus" genoemd [2,8]. In Scandinavië (Zweden, Finland, Denemarken) werd het geassocieerd met heksen, trollen en magie en is het bekend onder andere volksnamen, zoals jordspott (grondspuug), paransylki (drager spuug), en trollkatsspy (braaksel van een trollenkat) [14].

De sporenvormende structuren van het groot kalkschuim zijn voor mensen niet eetbaar [15]. Dwergschimmelkevers uit de familie Latridiidae voeden zich er wel mee [3]. In zeldzame gevallen kan groot kalkschuim aangetast worden door de schimmel Acremonium spec., het conidiënstadium van de bleke korrelwebzwam (Nectriopsis candicans) [10].

1. Cercley P (2008) Myxomycètes... un monde à part. Rev. sci. Bourgogne-Nature 7:25-38.
2. Didymium spongiosum. Document op en.wikipedia.org.
3. Dudka IO, Romanenko KO (2006) Co-existence and interaction between myxomycetes and other organisms in shared niches. Acta Mycol 41:99-112.
4. Furulund BMN, Karlsen BO, Babiak I, Johansen SD (2021) A Phylogenetic Approach to Structural Variation in Organization of Nuclear Group I Introns and Their Ribozymes. Non-coding RNA 7,43.
5. Groot kalkschuim. Document op nl.wikipedia.org.
6. Grubiges Polsterkissen. Document op 123pilzsuche.de.
7. Lado C, Pando F, Rico VJ (1998) The nomenclatural status of Reticularia (Myxomycetes). Taxon 47:109-111.
8. Lord K (2018) Dog Sick Slime Mould (Mucilago crustacea). Document op thelawnman.co.uk.
9. Mucilago crustacea (2016) Document op micoex.org.
10. Mucilago crustacea. Document op de.wikipedia.org.
11. Mucilago crustacea. Document op uco.es/aerobiologia/hongos/setas/mucilago crustacea.
12. Roelandse AA (2025) Groot kalkschuim (Mucilago crustacea). Document op yavannah.nl.
13. Rollins AW, Stephenson SL (2011) Global distribution and ecology of myxomycetes. Curr Top Plant Biol 12:1-14.
14. Svanberg I, Ståhlberg S (2024) Plasmodial slime moulds (Myxomycetes) in Swedish and Nordic folk biology. J Ethnobiol Ethnomed 20:97.
15. Ubillos J (2020) Mucilago crustacea. Document op fichasmicologicas.com.