Plooivlieswaaiertje (Plicaturopsis crispa)



Het
plooivlieswaaiertje is een saprotroof levend paddenstoeltje (diameter 1
à 2, maximaal 4 centimeter), dat groeit op dode stammen en takken van
loofbomen (vooral beuk, hazelaar, eik, berk,
wilg en els) in bossen en parken op voedselrijke vochtige bodem (4).
Volgens Duitse websites kan het in zeldzame gevallen zelfs
op naaldhout overgaan (5,14). De paddenstoeltjes
kunnen zowel op afgestorven takken aan een levende boom als op
afgevallen dode takken verschijnen, en ook op liggende boomstammen en
dode stobben (14), maar volgens een oecologisch onderzoek uit Midden
Europa komen ze op dunne takken het meest voor (6). De kleine vruchtlichamen groeien
dicht opeen en staan dikwijls dakpansgewijs boven elkaar. Heel kenmerkend is
de onderkant. Daar bevinden zich geen gewone plaatjes, maar vuilwitte gerimpelde
plooien die onderling verbonden zijn.
De hoedrand is gekerfd en ingerold. De bovenzijde van de hoed is viltig
en witachtig tot okerbruin of roodbruin. In vochtige toestand zijn de
vruchtlichamen zacht en buigzaam, maar bij uitdrogen worden ze hard en
bros (10,14). Het plooivlieswaaiertje heeft zich in
recente tijd (sinds 1989) in Nederland gevestigd en binnen enkele tientallen
jaren explosief uitgebreid. In het "Overzicht van de
Paddenstoelen in Nederland" dat in 1995 verscheen staat het nog te boek
als "zeer zeldzaam". Maar momenteel is het in bijna heel het land te
vinden (12), en het is zelfs tot Finland en Zuid Zweden doorgedrongen
(7). Men vermoedt dat deze invasie het gevolg is van de
klimaatverandering (want het plooivlieswaaiertje rukt op vanuit
het zuiden, 5), maar deze verklaring is omstreden (8,16). De paddenstoeltjes
kunnen het ene jaar talrijk zijn, en in een ander jaar geheel ontbreken
(11). Plooivlieswaaiertjes worden beschouwd als primitieve plaatjeszwammen
(13). Volgens moleculair biologen zijn ze verwant met de knotszwammen (15).
Naam
De genusnaam Plicaturopsis is afgeleid van het woord plica,
dat "vouw" of "plooi" betekent. De soortnaam crispa betekent "gekroesd". Het plooivlieswaaiertje is
vanwege zijn unieke uiterlijk bijna niet met andere paddenstoelen te
verwisselen. Oorzwammetjes (Crepidotus spec.)
hebben geen witte sporen (zoals het plooivlieswaaiertje), maar
vleeskleurige of bruine en echte plaatjes aan de onderkant. Het
waaiertje (Schizophyllum commune) heeft wel witte sporen, maar mist de okerbruine of roodbruine tinten aan de bovenkant (2). Plicatura crispa, Trogia crispa, Merulius crispa, Cantharellus crispus, en Plicatura faginea zijn synoniemen van Plicaturopsis crispa (3,9,10,16).
Eetbaarheid
Vanwege zijn kleine afmetingen en taaie consistentie is het plooivlieswaaiertje niet eetbaar (1,10,14).
Waar gevonden
Wij
hebben plooivlieswaaiertjes herhaaldelijk aangetroffen in het Smitpark.
Ook buiten Zuidhorn hebben we de paddenstoel dikwijls gezien, onder
andere in Nanninga's Bosch (Heineburen), het Coendersbosch (Nuis),en een erfbeplanting in Tweede Exloërmond (Dr.)
Literatuur
1. Bernoux JY (2006) Plicaturopsis crispa (Pers.:Fr.) D.A. Reid 1964. Document op champyves.fr.
2. Calvo Pérez J. Plicaturopsis crispa (Pers.) D.A.Reid. Document op fungipedia.org.
3. Emberger G (2008) Plicaturopsis crispa. Document op messiah.edu/oakes/fungi_on_wood.
4. Krauser Adernzähling Plicaturopsis crispa. Document op tintling.com.
5. Krauser Adernzähling, Buchen-Adernzähling - Plicatura crispa (Pers. 1794: Fr. 1821) Rea 1922. Document op natur-in-nrw.de.
6.
Küffer N, Gillet F, Senn-Irlet B, Job D, Aragno M (2008) Ecological
determinants of fungal diversity on dead wood in European forests.
Fungal Diversity 30:83-95.
7. Kunttu P, Kulju M, Kotiranta H (2015) Contributions to the Finnish aphyllophoroid funga (Basidiomycota): new and rare species. Czech Mycology 67:137-156.
8. Oud M (2015) Ongekende opmars plooivlieswaaiertje mysterie. Document op naturetoday.com.
9. Plicatura crispa. Document op sites.google.com/site/scottishfungi.
10. Plicature crispée. Document op mycorance.free.fr/valchamp.
11. Plicaturopsis crispa. Document op fichasmicologicas.com.
12. Plooivlieswaaiertje. Document op natuurkalender.nl.
13. Plooivlieswaaiertje Plicatura crispa (Pers.: Fr.) Rea. Document op mycologia.be.
14. Studt O u.Ä. Krauser Adernzähling. Document op de.wikipedia.org.
15. Vellinga EC (2008) Het lot van de ridderzwammenfamilie in het moleculaire tijdperk. Coolia 51:77-81.
16. Wojewoda W, Karasinski D (2010) Invasive macrofungi (Ascomycota and Basidiomycota) in Poland. Biological Invasions in Poland 1:7-21.
Terug naar de soortenlijst