Roodbruine slanke amaniet

De roodbruine slanke amaniet is een ectomycorrhiza-partner van allerlei bomen (vooral eiken, beuken, berken, dennen en sparren). Hij duikt dikwijls op langs wandelpaden in bosachtig gebied (5). Sporen van deze amaniet kiemen beter wanneer er wortels van berken in de buurt zijn (1). In lanen die met eiken zijn beplant komt de soort pas voor wanneer de bomen een hoge leeftijd hebben bereikt, van 50 jaar of ouder (6). In Midden Europa wordt de paddenstoel verbazingwekkend genoeg ook dikwijls aangetroffen op drijvende eilandjes van veenmos (13). Bij de roodbruine slanke amaniet ontbreken velumresten meestal (de paddenstoel heeft in tegenstelling tot andere amanieten geen "witte stippen" aan de bovenkant). De volgroeide hoed is roodbruin of taankleurig, 5 tot 8 centimeter in doorsnee, glanzend en kleverig met een donkerder centrum en een bleke rand. In jonge toestand is hij bolvormig om zich later uit te spreiden tot een min of meer vlakke (of schotelvormig verdiepte) schijf met een umbo (knobbel) in het midden. Aan de hoedrand zijn straalsgewijs verlopende richeltjes te zien (2,5,9,10). De plaatjes aan de onderzijde zijn wit en hebben uiteenlopende lengtes. De steel van de paddenstoel is lang in vergelijking tot de doorsnee van de hoed (10 tot 15 bij 1 tot 1,5 cm, vandaar de naam "slanke amaniet"), wit of bleek bruingeel en dikwijls bekleed met uiterst fijne vezeltjes. Hij is bovenaan dunner dan onder. Een ring ontbreekt maar aan de basis van de steel bevindt zich wel een zakvormige beurs (zie foto rechtsboven).

Naam
Amanita is een oude aanduiding van een paddenstoel. De soortnaam fulva betekent "roodbruin", "voskleurig" of "taankleurig". In Noord Amerika komen paddenstoelen voor die veel op Amanita fulva lijken (7), maar volgens vele onderzoekers behoren die tot een andere soortgroep (5,12).

In rauwe toestand is de roodbruine slanke amaniet giftig. De paddenstoel bevat chemische stoffen die rode bloedcellen kapotmaken (5). Door grondig verhitten worden deze vernietigd, en in gekookte toestand zijn de vruchtlichamen daarom eetbaar (2,4,8,12). Vanwege de kans op verwisseling met soorten die na verhitting giftig blijven is het echter niet verstandig om slanke amanieten te eten. De zwam heeft bovendien weinig smaak, en hij kan radionucliden ophopen, vooral radioaktief caesium (3). Oude vruchtlichamen fungeren als voedselbron voor fruitvliegjes. Bij de parelamaniet (Amanita rubescens) is dit in nog sterkere mate het geval dan bij de roodbruine slanke amaniet (11).

Waar gevonden
Roodbruine slanke amanieten verschijnen (bijna) ieder jaar ten noorden van de Stationsweg (tussen de drievoudige bomenrij die bestaat uit moseiken, paardenkastanjes en lindebomen). Ook langs de Gast vonden we de paddenstoel eens, bij de hoek met de Hanckemalaan. Ook buiten Zuidhorn kwamen we deze amaniet dikwijls tegen: in Groningen (Nienoord, Leek; Jilt DIjksheide, Trimunt; Ter Borg bij Sellingen), in Friesland (Rijsterbos bij Rijs, Ald Duerswald bij Wijnjewoude), in Drente (Maatlanden bij Roden), in Overijsel (Springendal bij Hezinge, Manderheide bij Mander) en in Noord Brabant (De Plateaux bij Bergeijk).

1. Ali NA, Jackson RM (1988) Effects of plant roots and their exudates on germination of spores of ectomycorrhizal fungi. Trans Br mycol Soc 91:253-260.
2. Amanita fulva (Schaeff.) Fr. - Tawny Grisette. Document op first-nature.com.
3. Eckl P, Hofmann W, Türk R (1986) Uptake of natural and man-made radionuclides by lichens and mushrooms. Radiat Environ Biophys 25:43-54.
4. Falandysz J, Drewnowska M (2015) Distribution of mercury in Amanita fulva (Schaeff.) Secr. mushrooms: Accumulation, loss in cooking and dietary intake. Ecotoxicol Environ Safety 115:49-54.
5. Graebner H u.Ä. Rotbrauner Streifling. Document op de.wikipedia.org.
6. Keizer PJ, Arnolds E (1994) Succession of ectomycorrhizal fungi in roadside verges planted with common oak (Quercus robur L.) in Drenthe, the Netherlands. Mycorrhiza 4:147-159.
7. Kuo M (2002) Amanita fulva. Document op mushroomexpert.com.
8. Pellicer-Gonzalez E, Martinez-Carrera D, Sánchez M, Aliphat M, Estrada-Torres A (2002) Rural management and marketing of wild edible mushrooms in Mexico. Proc IV Int Conf Mushroom Biol Mushroom Products, Cuernavaca, Mexico, pp.433-443.
9. Roodbruine slanke amaniet. Document op natuur-wereld.be.
10. Roodbruine slanke amaniet - Amanita fulva. Document op kijkenindenatuur.nl.
11. Shorrocks B, Charlesworth P (1980) The distribution and abundance of the British fungal-breeding Drosophila. Ecol Entomol 5:61-78.
12. Van der Pijll E a.o. Amanita fulva. Document op en.wikipedia.org.
13. Zöld-Balogh A, Dima B, Albert L, Babos M, Balogh M, Bratek Z (2008) Floating island macromycetes from the Carpatho-Pannonian region in Europe. Sydowia 61:149-176.