Zeepzwam (Tricholoma saponaceum)
Jonge zeepzwamZeepzwam bovenzijdeZeepzwam onderBruine variant
De zeepzwam is een tamelijk zeldzame ridderzwamsoort die bij loofbomen (eiken, beuken, haagbeuken), maar ook bij naaldbomen (sparren, zilversparren) kan groeien. Zelfs met zaailingen van Larix-soorten kan hij al ectomycorrhiza vormen (5). Het uiterlijk van deze paddenstoel  is bijzonder variabel, van bleek tot donkergrijs, soms met groenachtige of bruinachtige tinten. Zelfs de kleur van vruchtlichamen van een enkel mycelium kan aanzienlijk verschillen. De hoed kan een doorsnee van 5 tot 10 centimeter hebben. Hij is meestal kegelvormig,  van boven kaal, droog en dof van kleur, met een lichtere, enigszins naar binnen gekrulde en bij oudere exemplaren gegolfde  rand. De plaatjes onder de hoed zijn gebroken wit, bleekgrijs of geelgroen en enigszins uitgebocht aangehecht. De steel is meestal bleker dan de hoed, zuilvormig, massief en voorzien van lengtevezels (7). Bij druk of beschadiging verkleurt het vlees aan de steelbasis rood (6). Kenmerkend voor de paddenstoel is de sterke zeepsopgeur, die vooral na enig uitdrogen waarneembaar is (4,6,8,9).  Zeepzwammen komen voor in Europa, Noord en Midden Amerika, Noord Afrika en Azi (6).

Naam
De genusnaam Tricholoma is afgeleid van twee Griekse woorden en betekent "met harige rand". Op de hoed van de zeepzwam is dit niet van toepassingDe soortnaam saponaceum betekent "zeepachtig", dit heeft betrekking op de geur. Agaricus atrovirens, Agaricus saponaceus en Agaricus napipes zijn synoniemen van Tricholoma saponaceum (10).

Eetbaarheid/nut
In Europa staat de zeepzwam te boek als oneetbaar (11) of licht giftig (4), maar in het Verre Oosten wordt hij beschouwd als eetbaar (12). De paddenstoel bevat plantenstoffen met een bijzondere structuur en tumorgroei-remmende eigenschappen (1,2,13,14). Ook bevat hij enzymen die fibrine (in bloedstolsels) kunnen afbreken (3).

Waar gevonden
Wij hebben zeepzwammen gevonden in de westberm van de Gast, aan de bovenrand van  een daar lopende greppel, enkele tientallen meters ten zuiden van de hoek met de Hanckemalaan, bij eiken. De paddenstoel groeit ook langs de Stationsweg (waar moseiken en beuken staan).  Omdat deze bermen vanwege allerlei werkzaamheden herhaaldelijk omgewoeld zijn (aanleg van glasvezel-internet, riolering, wandelpaden) is de paddenstoel er nu misschien verdwenen.

Literatuur

1. De Bernardi M, Garlaschelli L, Gatti G, Vidari G, Vita-Finzi P (1988) Fungal metabolites XXII: The unprecedented structure of Saponaceolide A, a cytotoxic C-30 terpenoid from Tricholoma saponaceum. Tetrahedron 44:235-240.
2. De Bernardi M, Garlaschelli L, Toma L, Vidari G, Vita-Finzi P (1991) Fungal metabolites XXVI: The structure of saponaceolides B, C and D, new C-30 terpenoids from Tricholoma saponaceum. Tetrahedron 47:7109-7116.
3. Kim JH, Kim YS (2001) Characterization of a metalloenzyme from a wild mushroom, Tricholoma saponaceum. Biosci Biotechnol Biochem 65:356-362.
4. Papi J a.o. Tricholoma saponaceum. Document op en.wikipedia.org.
5. Qu L, Quoreshi AM, Iwase K, Tamai Y, Funada R, Koike T (2003) In vitro ectomycorrhiza formation on two larch species of seedlings with six different fungal species. Eurasian J Forest Res 6:65-73.
6. Seifen-Ritterling. Document op de.wikipedia.org.
7. Seifen-Ritterling Tricholoma saponaceum. Document op tintling.com.
8. Tricholome odeur de savon. Document op mycocharentes.fr.
9. Tricholoma saponaceum (Fr.) Kumm.  Document op www.errotari.com.
10. Tricholoma saponaceum (Fr.) P. Kumm. - Soapy Knight. Document op www.first-nature.com.
11. Tricholoma saponaceum, var. squamosum. Document op  www.fichasmicologicas.com.
12. Yamada A, Kobayashi H, Ogura T, Fukada M (2007) Sustainable fruit-body formation of edible mycorrhizal Tricholoma species for 3 years in open pot culture with pine seedling hosts. Mycoscience 48:104-108.
13. Yoshikawa K, Kuroboshi M, Ahagon S, Arihara S (2004) Three novel crustulinol esters, saponaceols A-C, from Tricholoma saponaceum. Chem Pharm Bull 52:886-888.
14. Yoshikawa K, Kuroboshi M, Arihara S, Miura N, Tujimura N, Sakamoto K (2002) New triterpenoids from Tricholoma saponaceum. Chem Pharm Bull 50:1603-1606.

Terug naar de soortenlijst